Live – Witte Huis na afloop getuigenis Comey: ‘De president is geen leugenaar’

Voor het eerst spreekt voormalig FBI-directeur James Comey vandaag in het openbaar over de bemoeienis van president Trump met het Rusland-onderzoek. Grote vraag: hoe beschadigend wordt zijn getuigenis voor Trump? Heeft de president écht geprobeerd het FBI-onderzoek naar mogelijke connecties tussen Trumps campagne en Rusland te beïnvloeden en zelfs te dwarsbomen? Volg alle ontwikkelingen in dit liveblog.

    1. Advocaat Trump: verhaal Comey klopt niet

      De advocaat van de Amerikaanse president Donald Trump weerspreekt de belangrijkste verklaringen uit de hoorzitting met de ontslagen FBI-directeur James Comey. De raadsman, Marc Kasowitz, meent dat Trump nooit heeft gevraagd om Comeys loyaliteit en Comey niet heeft gevraagd het onderzoek naar Michael Flynn te beëindigen. Dat zou al dan niet hebben plaatsgevonden op een privédiner van president Trump en Comey.

      ‘De president heeft nooit, in wat voor vorm dan ook, aangestuurd of gesuggereerd dat Comey moest stoppen met een onderzoek naar wie dan ook. Hij heeft dus ook niet gezegd dat Comey het onderzoek naar Flynn moest laten gaan’, aldus advocaat Marc Kasowitz.

      Letterlijk genomen heeft Comey ook niet verklaard dat hem dat werd bevolen. ‘Ik zag het als een aanwijzing’, aldus Comey. ‘Als een opdracht.’ Hij zegt dat hij er vanuit ging dat het FBI-onderzoek de reden was om hem uiteindelijk te ontslaan. ‘De president heeft dit later ook gezegd’, aldus Comey.

    2. Republikeinen reageren opgelucht

      Het gevecht kan beginnen hoe schadelijk de getuigenis van Comey is voor president Trump. Veel Republikeinen reageerden na afloop van de hoorzitting opgelucht omdat de zitting niet een ‘smoking gun’ zou hebben opgeleverd voor de beschuldiging dat Trump de rechtsgang probeerde te belemmeren in zijn gesprekken met Comey.

      ‘Dit was een goede dag’, aldus het Republikeinse Congreslid Mark Meadows.’De president heeft altijd gezegd dat hij niet werd onderzocht door de FBI.’ De belangrijkste Republikein in het Congres, Paul Ryan, verdedigde de president. Hij betoogde dat Trump weinig ervaring heeft in hoe het er aan toe gaat in Washington en wat het protocol is hoe presidenten moeten omgaan met top-ambtenaren van Justitie, zoals de directeur van de FBI. ‘Hij is nieuw hierin’, aldus Ryan.

      Eerder had de Republikeinse senator Lindsey Graham, niet bepaald een fan van de president, gezegd dat de woorden van Comey niet neerkwamen op belemmering van de rechtsgang. Als dit wel zo is en Trump de wet heeft overtreden, kan de president worden afgezet in het Congres.

      De Republikeinen leverden na afloop kritiek op Comey omdat hij onder andere had erkend dat hij had laten lekken dat hij over memo’s beschikte over zijn gesprekken met de president. Deze informatie kwam, via een bevriende hoogleraar, terecht bij The New York Times. Verwacht wordt dat de Republikeinen in de komende dagen hiervan gebruik zullen maken om Comey, ooit Amerika’s belangrijkste politiefunctionaris, onderuit te halen.

    3. Trump: ‘We worden belegerd’

      De advocaat van president Trump komt zo meteen met een inhoudelijke reactie op de getuigenis van Comey. Trump was tijdens de hoorzitting op een conferentie in het Omni Shoreham-hotel in Washington. Hij reageerde niet op wat Comey zei in de Senaat. Wel betoogde hij dat zijn regering wordt bedreigd.

      ‘Wij worden belegerd’, aldus Trump tegen een groep conservatieve Republikeinen. Hij sprak terwijl Comey zijn getuigenis aan het afsluiten was. Trump ‘Begrijp dat. Maar wij zullen hieruit groter en sterker uitkomen.’ Volgens de president zullen zijn vijanden alles doen om hem tegen te werken. ‘Ze zullen liegen en tegenwerken. Maar wij zullen niet terugdeinzen. Wij zullen vechten en winnen.’

      Het is niet duidelijk of Trump op deze manier toch wilde reageren op de woorden van Comey en het onderzoek dat nu gaande is van de speciale aanklager naar de Trump-campagne.

    4. Witte Huis: ‘Trump is geen leugenaar’

      Direct nadat de hoorzitting is afgelopen en Comey de zaal heeft verlaten, reageert het Witte Huis direct met een verklaring. ‘Ik kan definitief zeggen dat de president geen leugenaar is’, zegt Trumps plaatsvervangend woordvoerder Sarah Huckabee Sanders in een reactie op wat Comey heeft verklaard tijdens de hoorzitting.

      Comey betichtte de regering-Trump onder andere van leugens om zijn ontslag goed te praten en om zijn goede naam te besmeuren. ‘Ik vind het eerlijk gezegd beledigend dat die vraag wordt gesteld’, zegt Sanders als de media haar vragen om een reactie op Comeys woorden. Het is de eerste reactie van het Witte Huis op Comeys getuigenis. Sanders weigert te bevestigen of Trump tapes opnames heeft van zijn gesprekken met Comey.

      Trump liet eerder dit jaar doorschemeren dat hij mogelijk tapes heeft om de woorden van Comey tegen te spreken. President Trump liet tijdens de ruim twee uur durende hoorzitting niets van zich horen. Hij twitterde ook niets, ook niet over andere onderwerpen.

    5. Hoorzitting afgelopen, Comey vertrekt

      De hoorzitting is afgelopen. De Senaatscommissie schorst de zitting. Hierna wordt Comey achter gesloten deuren gehoord. Comey wordt bedankt voor zijn medewerking. Hierna stapt de voormalige FBI-baas direct op waarna hij de zaal verlaat.

    6. ‘Ontslag was om onderzoek te veranderen’

      Comey is voor het eerst wat explicieter waarom hij werd ontslagen door president Trump. ‘Ik werd ontslagen om het FBI-onderzoek te veranderen’, zegt hij. ‘En dat is een ‘big deal. Ik werd ontslagen om de wijze waarop ik het onderzoek leidde. Dat het op een of andere wijze de president irriteerde.’

    7. Comey was bang voor intimidatie agenten

      Comey wordt gevraagd waarom hij Trumps verzoek om Witte Huis-adviseur Michael Flynn vrijuit te laten gaan, niet in de openbaarheid bracht. Hij antwoordt dat hij zo vooral het FBI-onderzoek dat nog gaande was niet in gevaar wilde brengen. ‘Als FBI-agenten dit zouden hebben gehoord, zou het een afschrikwekkende werking op ze hebben gehad. Daarom hielden we het in een kleine groep.’

      Hij wordt gevraagd of de bemoeienis van Trump met het FBI-onderzoek neerkomt op ‘belemmering van de rechtsgang’. ‘Dat weet ik niet’, zegt Comey. ‘Daar moet Robbert Mueller over oordelen’, aldus de voormalige FBI-directeur, verwijzend naar de speciale aanklager die het FBI-onderzoek heeft overgenomen. Of er sprake was van ‘samenspanning’ door Trump met de Russen, zegt hij: ‘Dat kan ik niet in het openbaar beantwoorden. Dat moet het onderzoek uitwijzen.’ Ook weigert hij in het openbaar te bevestigen of hij ooit, na de gesprekken met Trump, heeft overwogen het FBI-onderzoek te stoppen.

      Na de hoorzitting, volgt een besloten bijeenkomst met Comey. De senators spreken de hoop uit dat hij dan meer vrijuit kan praten.

    8. Comey waarschuwt voor bemoeienis Russen

      ‘Ze zullen terugkomen’, waarschuwt Comey op een vraag van de onafhankelijke senator Angus King over de Russische bemoeienis met de presidentsverkiezingen. ‘Het zal opnieuw gebeuren.’ Comey weigert echter vragen te beantwoorden over het Rusland-onderzoek van de speciale aanklager naar de acties van de Russen. Hij wil onder andere niet bevestigen of Trumps voormalige adviseur Michael Flynn de belangrijkste schakel is in het Rusland-onderzoek. Comey wil zo het onderzoek, dat nog gaande is, niet dwarsbomen.

    9. Comey of Trump doelwit was van onderzoek

      De Democraat Susan Collins wil weten waarom Comey tot driemaal toe tegen Trump zei dat hij geen doelwit was van het Rusland-onderzoek van de FBI. ‘De president werd niet onderzocht toen ik werd ontslagen’, bevestigt Comey nog een keer.

      Comey zegt dat hij voor Trump president werd, nooit een etentje had met voorgaande president als directeur van de FBI. Toen de president hem vroeg om langs te komen voor een diner in het Witte Huis, ging hij ervan uit dat anderen erbij zouden zijn. Na dit etentje, schreef hij ook meteen het verloop van het gesprek op in een memo. ‘Ik had een ‘gutfeeling’ dat ik dit moest vastleggen om de FBI te beschermen.’

      Wie moeten we nou geloven, vraagt de Democraat Martin Heinrich. U of de president? Comey reageert niet direct. Hij wijst erop dat de omstandigheden van zijn gesprekken in het Witte Huis op zijn minst verdacht waren. ‘Waarom gooide hij iedereen uit de kamer?’, zegt hij over de opdracht van Trump aan zijn staf om hem alleen te laten met Comey tijdens een bezoek aan het Witte Huis.

    10. Comey: ‘Zag verzoek Trump als opdracht’

      Comey erkent, in antwoord op vragen van de Republikein Jim Risch, dat Trump hem nooit heeft gevraagd het onderzoek naar adviseur Michael Flynn te stoppen. ‘Ik zag het als een aanwijzing’, aldus Comey. ‘Als een opdracht.’ Hij zegt dat hij er vanuit ging dat het FBI-onderzoek de reden was om hem uiteindelijk te ontslaan. ‘De president heeft dit later ook gezegd’, aldus Comey.

      Comey zegt dat hij ‘verbijsterd’ was toen Trump hem vroeg om Flynn vrijuit te laten gaan in het FBI-onderzoek. De Democraat Dianne Feinstein vraagt waarom hij niet krachtig reageerde en tegen de president zei dat hij dat onmogelijk kon doen. ‘Misschien had ik anders gereageerd bij een volgende keer’, zegt Comey.

      De voormalige FBI-baas zegt dat hij flink van zijn stuk was gebracht door het verzoek van Trump. ‘Ik hoop dat er tapes zijn van het gesprek’, zegt hij over suggesties van de president dat hij mogelijk de gesprekken met Comey heeft opgenomen. Na het gesprek stelde Comey de top van de FBI op de hoogte van het verzoek van de president. Volgens de FBI-baas waren ook zij verbijsterd over de actie van Trump.

  • FBI-baas was bang dat Trump zou liegen

    Vicevoorzitter Warner, een Democraat, vraagt Comey voor het eerst naar zijn verklaring over de gesprekken met de president. Warner wil weten waarom hij schriftelijk vastlegde wat er was gezegd in de gesprekken. ‘Ik was oprecht bezorgd dat hij zou gaan liegen over de aard van onze ontmoeting’, zegt hij over de reden om de memo’s op te stellen. ‘Bij president Bush en de anderen was dat niet nodig’, aldus Comey.

    Comey zegt dat hij zich ‘ongemakkelijk’ voelde bij de vraag van Trump om loyaal aan hem te zijn. Ook was hij verbaasd dat Trump alleen met hem wilde praten in het Witte Huis. ‘Ik dacht toen dat iets heel groots zou gaan gebeuren’, zegt Comey. Hij zegt dat hij voelde dat hij op zijn hoede moest zijn.

    De voormalige FBI-directeur benadrukt nog eens dat hij boos was dat ook minister van Justitie Sessions, zijn baas, ermee instemde om de kamer in het Witte Huis te verlaten. In het gesprek dat volgde, vroeg Trump vervolgens aan Comey om adviseur Michael Flynn vrijuit te laten gaan in het Rusland-onderzoek van de FBI.

  • Comey haalt meteen uit naar Trump

    Comey is voor het eerst aan het woord. Hij haalt meteen uit naar Trump. Hij zegt dat zijn ontslag door de president hem enorm had verbaasd. ‘Het waren leugens’, zegt hij over de redenen die Trump tot nu toe heeft genoemd om hem te ontslaan. ‘De redenen die werden genoemd, veranderden steeds’, aldus Comey. ‘De regering probeerde mij in diskrediet te brengen’.

    Comey zegt dat hij geen enkele twijfel heeft dat Rusland probeerde de verkiezingen te beïnvloeden. Als voorzitter Burr hem echter vraagt of de president hem heeft gevraagd zijn FBI-onderzoek naar de Rusland-bemoeienis te stoppen, zegt hij kort ‘nee’. Volgens Comey heeft de president hem in de gesprekken alleen gevraagd Trumps adviseur Michael Flynn vrijuit te laten gaan in het onderzoek dat de FBI had ingesteld naar Flynns gedrag.

  • Comey verschijnt in de zaal

    De commissieleden maken zich op voor wat een historische hoorzitting zal worden. Voormalig FBI-directeur verschijnt in de zaal en gaat zitten. Met een verbeten blik kijkt hij voor zich uit. De commissievoorzitter, de Republikein Richard Burr, bedankt hem voor zijn medewerking aan het Rusland-onderzoek. ‘Het Amerikaanse volk moet uw kant van de zaak horen’, aldus Burr.

    Burr zegt dat hij van Comey wil weten of Trump aanstuurde, middels zijn gesprekken met de FBI-baas, op een ‘patronage-relatie’ met Comey. Ook zal hij Comey vragen of naar zijn mening sprake was van ‘samenspanning’ tussen de Trump-campagne en Moskou. Comey hoort het allemaal uiterlijk onbewogen aan.

    De Democratische vicevoorzitter Mark Warner noemt in zijn openingsverklaring het ontslag van Comey ‘schokkend’. Warner over de hoorzitting en het onderzoek van de commissie: ‘Dit is geen heksenjacht.’ Comey staat hierna op verzoek van Burr op en verklaart dat hij alles onder ede zal verklaren.

  • Paul Ryan niet blij met vraag Trump

    ‘Een vernietigend relaas van wat er is gebeurd’, zo noemt Watergate-journalist Carl Bernstein de verklaring van James Comey over zijn gesprekken met de president. Republikeinen in het Congres moeten woensdag even hebben geslikt toen ze de verklaring lazen.

    De belangrijkste Republikein in het parlement, Paul Ryan, zei dat het ‘natuurlijk duidelijk was’ dat het ongepast was van de president om Comey te vragen zijn loyaliteit aan hem te betuigen. Ryan zei in een interview met MSNBC dat geen enkele Amerikaanse president dit behoort te vragen aan een FBI-directeur. ‘Ik heb je loyaliteit nodig, ik verwacht loyaliteit’, zou Trump volgens Comey hebben gezegd in een gesprek.

    De grote vraag is hoe de Republikeinen in het Congres zullen reageren als het verhoor van Comey zeer beschadigend wordt voor Trump. Ryan is nooit een aanhanger geweest van Trump. Pas nadat Trumps overwinning in de Republikeinse voorverkiezingen onafwendbaar was, schaarde hij zich achter Trumps kandidatuur. Maar het ging niet van harte. Ryan en zijn collega’s moeten oppassen met hun steun aan Trump omdat volgend jaar Congres-verkiezingen worden gehouden. Het laatste wat ze kunnen gebruiken is een president die tegen die tijd zeer beschadigd is.

  • Wat doet Trump tijdens Comeys verhoor?

    Wat gaat president Trump doen tijdens het verhoor van James Comey? Dat is de grote vraag. Al dagen wordt gespeculeerd dat Trump gaat live-twitteren tijdens de hoorzitting, om direct zijn kant van het verhaal te laten horen. En om de aandacht af te leiden van wat Comey gaat zeggen. Maar het Witte Huis heeft niet bevestigd dat de president op deze manier zal reageren.

    Trump heeft genoeg tijd om de hoorzitting te volgen, samen met zijn advocaat Marc Kasowitz. Hij heeft namelijk vanochtend niets officieels op zijn agenda staan. De president begint de dag met zijn dagelijkse briefing door de inlichtingendiensten, maar daarna heeft hij zeeën van tijd. Republikeinse parlementsleden lieten de afgelopen dagen weten dat ze hopen dat Trump van zijn Twitter-account afblijft tijdens het verhoor.

    Conferentie
    Pas rond het lunchuur zullen de Amerikanen de president zien. Comey zal dan twee uur aan het woord zijn in de Senaat. Trump zal tussen 12.00 uur en half twee een conferentie bijwonen in een hotel in Washington van de Faith and Freedom Coalition, een organisatie van religieuze conservatieven die Trump volop steunt. Het is onbekend of de president tijdens zijn toespraak zal reageren op wat Comey tot dan toe heeft gezegd.

    Om 15.30 uur is de volgende officiële verplichting van de president. Hij zal dan een bijeenkomst leiden van gouverneurs en burgemeester die gewijd is aan verbetering van de infrastructuur in de VS. Het Witte Huis heeft deze week omgedoopt tot ‘Infrastructuur Week’ om de aandacht te vragen voor het plan van Trump om zo’n duizend miljard te besteden aan het opknappen en moderniseren van bruggen, wegen en havens.

    De president moet nu echter toezien hoe alle aandacht uitgaat naar de hoorzitting met Comey.

  • Trump omarmt lichtpuntje in verklaring

    President Trump heeft tot nu toe niet gereageerd op Twitter op de verklaring die voormalig FBI-directeur James Comey donderdag zal geven bij het begin van de hoorzitting in de Senaat. Maar de president omarmde woensdag, toen de verklaring werd vrijgegeven, direct het enige lichtpuntje voor hem in de acht pagina’s: namelijk dat Comey bevestigt dat Trump zelf geen doelwit is van een ‘counter-intelligence’-onderzoek van de FBI naar mogelijke samenwerking tussen de Trump-campagne en Rusland.

    ‘De president voelt zich van alle blaam gezuiverd en compleet in het gelijk gesteld’, aldus Trumps advocaat Marc Kasowitz in een korte verklaring. ‘Hij wil dolgraag verder gaan met uitvoering van zijn regeerprogramma.’

    Verbazing
    Trump riep de afgelopen weken dat Comey hem tot drie keer toe had bevestigd dat de FBI geen onderzoek naar hem deed. Dit zou onder andere zijn gebeurd tijdens een diner met de president. Tot verbazing van menig Witte Huis-journalist en politiek commentator, die betwijfelde of Comey dit inderdaad had gezegd, blijkt Trump al die tijd toch gelijk te hebben gehad. Onder andere tijdens een telefoongesprek op 30 maart zei de FBI-baas tegen de president dat hij geen doelwit was van het onderzoek van de FBI.

    Trump had Comey toen gebeld omdat hij vond dat het Rusland-schandaal als ‘een donkere wolk’ hing boven zijn presidentschap. Hij vroeg of de FBI niet wereldkundig kon maken dat de president niet werd onderzocht. Comey wijst erop dat hij dit diverse Congresleden een week eerder nog had gezegd. ‘We hebben deze Congresleiders verteld dat wij geen onderzoek doen naar president Trump’, aldus Comey in zijn openingsverklaring. ‘Ik herinnerde hem eraan dat ik dit eerder ook tegen hem had gezegd.’

    ‘De president is blij dat de heer Comey eindelijk in het openbaar bevestigt dat de president niet wordt onderzocht in welke Rusland-onderzoek dan ook’, aldus Kasowitz. Republikeins Congreslid Jim Jordan: ‘Nergens zegt Comey in zijn verklaring dat er sprake was van belemmering van de rechtsgang door de president. En hij bevestigt wat de president al maanden zegt: dat hij geen onderwerp is van het onderzoek.’