PREMIUM

Hans Wiegel
Foto: De Telegraaf

Opinie Hans Wiegel

Waarom geen vijf partijen?

Gisteren, 16:32

Het is nog maar bijna twee weken geleden dat informateur Edith Schippers liet weten dat zij het stokje over wilde dragen aan Herman Tjeenk Willink. Oud-voorzitter van de Eerste Kamer, voormalig vicepresident van de Raad van State en Minister van Staat. Een ervaringsdeskundige, ook in de krochten van het vormen van kabinetten.

Een paar dagen voor haar aftreden zei informateur Schippers nog opgewekt: „de boel komt weer in beweging” en „ik heb veel informatie gekregen, deze ronde heeft verdieping gegeven.” Dat klonk mooi.

Toch zijn toen twee mogelijke meerderheidskabinetten er niet gekomen. Het eerste (met GroenLinks) omdat de meningsverschillen over de immigratie te groot waren. Het tweede ( met de ChristenUnie) omdat D66-leider Pechtold die partij eruit gewerkt heeft.

De schuld – in beide gevallen – lag niet bij Schippers, die heeft haar best gedaan.

Haar slotakkoord was een meesterzet. Zij stelde voor Mr. Tjeenk Willink tot nieuwe informateur te benoemen. Nog voor het debat, dat in de Tweede Kamer zou komen, zeiden de fractievoorzitters dat zij het daar van harte mee eens waren. Opgelucht, leek het wel. Oom komt nu vertellen hoe het moet.

Eigenlijk is de revival van deze Minister van Staat een brevet van onvermogen voor de Tweede Kamer. Die had een paar jaar terug in haar opperste wijsheid besloten dat zij de kabinetsvorming ter hand zou nemen en dat het Staatshoofd zich daar niet mee zou mogen bezighouden.

Twee weken geleden schreef ik: „Toch maar met de hoed in de hand naar het paleis?” Zover is het (nog) niet gekomen. Maar dat juist Tjeenk Willink tot informateur is benoemd, de man die één van de belangrijkste adviseurs van koningin Beatrix is geweest, komt in de buurt. In ieder geval een onuitgesproken tik op de neus van de politieke leiders in ons land.

De hamvraag is of de beschaafde en bedachtzame Minister van Staat er in zal slagen de ego’s van de onderhandelaars onder de duim te krijgen. Ervaring op dit terrein heeft hij genoeg. Als ik mij goed herinner zat hij – toen Den Uyl en van Agt in 1977 een half jaar bezig waren het tweede kabinet-Den Uyl tot stand te brengen- mee aan tafel. De jonge ambtenaar Tjeenk Willink had als taak het verslag te maken van hun beraadslagingen. Een spannende job. Het lag niet aan hem dat dit kabinet er nooit gekomen is. Daarna kwamen van Agt en ik bijeen. Zonder Tjeenk Willink. In één maand hadden we ons kabinet rond.

De Minister van Staat is nu tien dagen aan het werk. Eén van zijn taken is de verhouding tussen VVD, CDA en D66 te beschouwen. Die verhouding is – met name door Pechtolds wangedrag jegens de ChristenUnie – zwaar ondermijnd.

Rutte besprak dat tijdens het Kamerdebat van 30 mei voorzichtig, Buma pakte Pechtold hard aan. En terecht. Natuurlijk dringt bij CDA en VVD de vraag op: welke achterliggende bedoelingen heeft de D66-leider?

Wat voor indruk maakt dit alles?

Alleen een paar foto’s in de krant van door het struikgewas ronddolende fractievoorzitters. Geen enkele opgewektheid, de uistraling van een grauwe erwt. En het gaat nu alleen nog maar over het migratiebeleid. Mocht hier een werkbare afspraak uitkomen, dan komt de rest nog.

Zo gaat het de hele tijd al. Dat belemmert de blik. Je raakt zo het zicht op andere mogelijkheden kwijt.

Tot nu toe doet GroenLinks mee. De ChristenUnie staat in de wacht. Waarom hen beiden niet aan tafel gehaald? Zou niet een coalitie van VVD, CDA, D66, GroenLinks en de ChristenUnie gezamenlijk kunnen worden gevormd? Dat kan nog steeds. Dan kunnen zowel D66 als het CDA worden gecontenteerd. Het zou ook de weg kunnen zijn om te bereiken dat D66 het vertrouwen herwint van de andere partijen.

Dan wordt een coalitie gesmeed die breed en evenwichtig is samengesteld. Een kabinet ook waaraan vijf partijen, die allen de wil en durf hebben ons land te gaan besturen, deelnemen.

Sommigen zullen zeggen: zo’n vijfpartijen kabinet is te ingewikkeld. Waarom? Er zijn eerder dit soort coalities geweest. Of die goed functioneren hangt alleen af van de vraag of de partijen elkaar vertrouwen. Vertrouwen is altijd het sleutelwoord. In het gewone leven, maar ook in de politiek.

Deze kanttekening er nog bij. Het thema van het ’voltooid leven’. CDA en ChristenUnie zijn tegen het initiatief van D66. Dat zijn PVV en SP ook. De VVD is verdeeld en is door de manoeuvres van Pechtold opgeschoven naar een afwijzing. Voeg daarbij dat de medische stand tegen is en dit standpunt is onderschreven door een commissie onder voorzitterschap van het D66 Eerste Kamerlid Schnabel.

Misschien biedt de Minister van Staat, Tjeenk Willink, de wijsheid een kabinet te laten ontstaan dat het zo nodige vertrouwen – ook bij de kiezers – weer zou kunnen terug winnen.

Wellicht zie ik de huidige gang van zaken rond de vorming van een nieuw kabinet te somber in.

Ik hoop het. Maar om de Volkskrant van gisteren te citeren: er is nu sprake van „chagrijn en gestold wantrouwen.”