Tevens zou het kiezersbedrog zijn, zowel voor de PVV stemmers als voor de VVD/motorblok stemmers. Wilders gaf het al aan in 2016 en de anderen begin 2017. 

foto van VVD.

Mark Rutte (VVD): 'Voor het vormen van een stabiele regering is wederzijds vertrouwen onontbeerlijk en dat ontbreekt.'
Mark Rutte (VVD): ‘Voor het vormen van een stabiele regering is wederzijds vertrouwen onontbeerlijk en dat ontbreekt.’ © ANP

Rutte en Buma sluiten Wilders uit, zwart op wit

Politieke leiders zetten kritiek op andere partijen op papier

Drie dagen na het afhaken van GroenLinks streepte informateur Tjeenk Willink donderdag ook de SP weg als bouwsteen voor een nieuwe regeringscoalitie. Omdat ook de PVV buiten beeld blijft, is alle energie nu gericht op het aan tafel krijgen van de ChristenUnie of de PvdA.

Blijf op de hoogte

Elke avond om 20.30 het laatste nieuws en alvast zes artikelen uit de krant van morgen in uw mailbox? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.

Na ruim twee weken als informateur heeft Tjeenk Willink de meeste opties die zijn voorganger Schippers al had afgestreept nogmaals onderzocht. Om ze daarna definitief af te laten vallen. Daarbij gaat hij niet over één nacht ijs. De partijleiders Rutte (VVD), Buma (CDA) en Roemer (SP) moesten deze week hun bezwaren tegen andere partijen schriftelijk bevestigen, opdat er geen twijfel meer over kan ontstaan.

‘Wilders is verhard in het afwijzen van de liberale kernwaarden van ons land’

Mark Rutte (VVD) in zijn brief over PVV-leider Geert Wilders

In de brieven die daarop volgden zetten Rutte en Buma uitgebreid uiteen waarom zij niet met Geert Wilders’ PVV zullen regeren. Om met Rutte te spreken: ‘Wilders is de afgelopen jaren verhard in het afwijzen van de liberale kernwaarden van ons land.’ Zolang de PVV bevolkingsgroepen ‘beschimpt en beledigt’, de Tweede Kamer een ‘nepparlement’ noemt, hij ‘de rechterlijke macht ondermijnt’ en ‘geen verantwoordelijkheid wil nemen’, valt met Wilders niet te regeren. ‘Voor het vormen van een stabiele regering is wederzijds vertrouwen onontbeerlijk en dat ontbreekt.’

Buma verwijst naar het bezwaar dat het CDA al jaren heeft: ‘De PVV wenst het islamitische geloof niet als godsdienst te erkennen, maar als een politieke ideologie. Voor het CDA is het ondenkbaar deel te nemen aan een regeringscoalitie die niet als gemeenschappelijke basis heeft dat de religie van zo’n 800 duizend inwoners van ons land onder de bescherming van artikel 6 van de Grondwet valt.’ Buma vindt dat Wilders zichzelf onmogelijk maakt: ‘De beleidsvoorstellen van de PVV worden steeds radicaler. De PVV-leider is in zijn optredens en uitingen alleen maar grover geworden.’

Aan de andere kant van het spectrum liet Roemer op schrift weten dat hij niet met de VVD zal regeren ‘omdat deze partij op basis van haar grondbeginselen de architect is van een meerjarige neoliberale koers gebaseerd op een visie op mens en maatschappij, overheid en publieke sector die haaks staat op de visie van de SP’.

‘PVV-leider is in zijn optredens en uitingen alleen maar grover geworden’

Sybrand Buma (CDA) over PVV-leider Geert Wilders

De optie die Roemer wel steeds voorstelt (een centrumlinks kabinet zonder de VVD onder leiding van CDA-leider Sybrand Buma) werd vervolgens door de informateur afgeschoten. Zo’n kabinet wordt niet stabiel, is diens overtuiging. In Roemers coalitie zouden CDA, D66, SP, GroenLinks en PvdA moeten samenwerken, aangevuld met ChristenUnie, 50Plus of de Partij voor de Dieren. ‘Een coalitie heeft de meeste kans van slagen als er sprake is van een getalsmatig stabiel en programmatisch evenwicht’, aldus de informateur. ‘Dat staat niet los van elkaar. Bij een getalsmatig evenwicht gaat het zowel om het aantal partijen als om het aantal zetels. Naarmate het aantal partijen toeneemt kan de stabiliteit afnemen, zeker als de meerderheid krap blijft. Daarom is de variant van Roemer getalsmatig niet stabiel: tenminste zes partijen, met maximaal 79 of 80 zetels.’

Zo zijn alle ogen nu, niet voor het eerst, gericht op de ChristenUnie en de PvdA. Donderdag kwamen Rutte, Buma en Pechtold bijeen met Tjeenk Willink om de situatie te bespreken. Tot een gezamenlijke keuze voor een vierde partner kwam het in dat gesprek nog niet.