x zijlstraWerry Crone. Halbe Zijlstra: “Relaxed omgaan met iemand die een vrouw geen hand wil geven klinkt leuk, maar is heel fout.”

INTERVIEW Het is prachtig dat Nederland zo’n tolerant land is, vindt VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra. Maar te vaak ziet hij tolerantie verschuiven naar goedpraten en wegkijken. ‘Zo verliezen we uiteindelijk onze eigen waarden.

Wij doen in Nederland heel veel concessies aan de manier van leven, onze waarden Terwijl Nederland acht jaar lang alleen maar aandacht had voor de economische crisis, sloop ongemerkt een andere crisis het land in. Een ‘veel fundamenteler crisis’, zegt Halbe Zijlstra, fractievoorzitter van de VVD. “Uit angst voor geweld matigen journalisten, cabaretiers en uitgevers hun kritiek op de uitwassen van de islam.” Ze censureren zichzelf, zegt hij, met desastreuze gevolgen. “Het ondergraaft de balans in onze democratie. Alleen als we in vrijheid alles kunnen zeggen en schrijven vindt correctie van extreme ideeën plaats.”

Zijlstra wees er al eens op, rond de jaarwisseling. Hij publiceerde in Liberaal Reveil een lange lijst van voorbeelden van wegkijken, zelfcensuur, indoctrinatie. Hij wees op het Vaticaan, dat de tekst van een lezing van de paus aanpaste. Op de Universiteit Utrecht, die de afscheidsrede van hoogleraar Pieter van der Horst wilde aanpassen. De discussie waar hij op hoopte bleef uit. Inmiddels, in nog geen twee maanden tijd, is zijn lijst alleen maar langer geworden.

“Wij doen in Nederland heel veel concessies aan de manier van leven, onze waarden. Amsterdamse schoolbesturen, die open staan voor het omruilen van Tweede Pinksterdag voor het Suikerfeest, in plaats van ferm te wijzen op de joods-christelijke geschiedenis van ons land. Er zijn scholen waar de Holocaust nauwelijks onderwezen wordt om problemen met moslimleerlingen te voorkomen. Het is elke keer een stapje weg van de Nederlandse achtergrond en cultuur.” Het gevaar is groot, zegt Zijlstra. “Als een cabaretier als Youp van ‘t Hek zelfcensuur toepast, toont dat aan dat we op een zeephelling terecht zijn gekomen. We moeten er actief aan werken om niet beneden uit te komen.”

Op welk moment kwam bij u het besef: zo kan het niet langer? “Toen tegelijkertijd de aanslag op Charlie Hebdo was en het nieuwste boek van Houellebecq uitkwam, ‘Soumission’. Daarin schetst hij een Frankrijk van de toekomst, waarin de Fransen zich geleidelijk hebben onderworpen aan allerlei islamitische normen. In Frankrijk volgde toen precies de verkeerde reactie. Wat er gebeurde was dat nota bene Houellebecq in een verkeerd daglicht kwam te staan, dat hij de ophitser was.” Zo gaat het ook in Nederland? “Wij schuiven in Nederland in ieder geval veel te gemakkelijk dingen aan de kant. We schikken in op waarden waarbij je helemaal niet moet inschikken. Als een school een ‘Je suis Charlie’-poster weghaalt omdat het leerlingen of ouders zou kunnen kwetsen, is dat het verkeerde signaal. Als je dat lang genoeg laat plaatsvinden, dan eindig je – denk ik – in een onvrije samenleving.” “Is er kritiek op zo’n poster, dan moet je zeggen: jongens, vrijheid van meningsuiting, zo zit het hier in elkaar. Anders gaan ze het nooit leren. Als je die grenzen niet stelt, dan kun je eerlijk gezegd ook niet van nieuwkomers, of van mensen van de tweede generatie, verwachten dat ze gaan handelen naar die grenzen. ” We zouden, zegt u, veel strenger moeten zijn. “Ja. Je kunt het moslims niet eens zozeer kwalijk nemen, zij redeneren vanuit hun eigen waardenpatroon. Maar juist dan moet je als maatschappij heel helder zeggen: als je hier wil leven, dan moet je je aan onze waarden gaan houden. Diegenen die een islamitische maatschappij willen waar vrouwen tweederangsburger zijn, waar homo’s worden verketterd en waar andere geloven niet zijn toegestaan, ga dan gezellig naar Saudi-Arabië ofzo. Blijf dan niet in Nederland wonen om die maatschappij in Nederland te creëren. Dat is wat je sluipenderwijs ziet gebeuren.

Vandaar ook dat u graag salafistische organisaties zou verbieden. “Religie kan nooit een dekmantel zijn voor een politiek-ideologische aanval op onze rechtsstaat. In die salafistische kringen worden dingen geroepen en gezegd die echt ondermijnend zijn voor onze democratische rechtsstaat. Als je kijkt naar wat in sommige islamitische groeperingen geroepen wordt, en je zou daar het woord ‘Allah’ vervangen door ‘Hitler’ of ‘Stalin’ of dat soort types, dan zouden we met z’n allen in totale paniek schieten. “Maar nu het onder het kopje religie wordt gebracht, kunnen we er niets aan doen. Daar moeten we vanaf. Niet: o jee, het is geloof, laten we er niet al te moeilijk over doen. “Wettelijk kunnen we religieuze organisaties die te ver gaan nu niet aanpakken. Ons lijkt het verstandig om de clausule die dat onmogelijk maakt, uit de wet te halen. Hij was er om gelovige minderheden te beschermen. Maar het probleem waar de wet tegen beschermt, heeft zich nooit voorgedaan. We hebben er in 2003 als VVD al een keer op ingezet, nu gaan we het afmaken.” Het initiatief lag toen bij Geert Wilders, destijds een fractiegenoot. Probeert u zo ook de PVV wind uit de zeilen te nemen? “Wij vonden dit al voordat de PVV überhaupt bestond. Frits Bolkestein is ermee begonnen. Wilders heeft niets meer gedaan met zijn voorstel. Nu gaan we het zelf weer oppakken.” Hier in de Tweede Kamer zijn ook partijen die zeggen: je moet een beetje meedenken, als mensen heel gevoelig zijn op een bepaald punt, kun je daar best rekening mee houden. “Dat hebben we heel lang gedaan en daar moeten we onmiddellijk mee ophouden. Ik hoorde burgemeester Eberhard van der Laan onlangs zeggen dat je ‘een beetje relaxed’ moet omgaan met iemand die een vrouw geen hand wil geven. Niet dus. Dat klinkt leuk, maar het is heel fout. De onderliggende boodschap die je afgeeft aan die persoon is: de gelijkheid tussen man en vrouw is wel degelijk onderhandelbaar. Daarom moet je er niet aan tegemoet komen. “Hetzelfde geldt voor salafisten. Je kunt zeggen, en dat is ook zo, in het salafisme heb je verschillende stromingen. De politieke en de jihadistische stroming. Die zijn, dat erkent ook iedereen, zo actief uit op het omver werpen van de westerse democratie, die moet je bestrijden. Maar wat doe je met de orthodoxe salafisten? Die zijn niet gewelddadig in daad, maar in woord wordt onze maatschappij totaal verworpen. Er wordt gewoon gezegd: ‘Niet praten met anders of niet-gelovigen’ en ‘deze maatschappij is niet de onze’. Ja, deze maatschappij is wél de onze, en als je een andere wil, zit je niet op de goede plek op deze aardbol. Wij zijn geen islamitische maatschappij en dat gaan we ook niet worden. Dat moeten we aan alles en iedereen duidelijk maken.”

  • Wij zijn geen islamitische maatschappij en dat gaan we ook niet worden
  • We hebben het dus al bijna vijftig jaar verkeerd gedaan?

“Sterker nog, toen met die hele multiculturele samenleving, dat leek prachtig, maar het is helemaal niet prachtig, omdat je je eigen normen en waarden geweld aandoet. Wil je dus je liberale maatschappij met al z’n vrijheden en waarden, godsdienstvrijheid, gelijkheid van man en vrouw, overeind houden, dan moet je daar wel heel duidelijk over zijn en ervoor vechten. En aan nieuwkomers ook duidelijk maken: dit is niet onderhandelbaar. Nou, we hebben precies het tegenovergestelde gedaan. “We zijn in Nederland vind ik veel te lang tolerant geweest naar intolerantie jegens onszelf. We hebben onverdraagzaamheid richting onze waarden gedoogd. Dat is natuurlijk heel stom. Tolerant moet je zijn naar dat meisje met dat hoofddoekje in de klas dat haar eigen geloof heeft. Maar niet op het moment dat zij tegen jou zegt: ‘Jij moet ook een hoofddoekje omdoen, anders neem je mij niet serieus.'” Nu komen er ook nog tienduizenden vluchtelingen. Maakt dat het voor u dringender? “Er was een tijd dat een vluchtelingen naar het westen kwam vanwege onze waarden. Die integreerden dan ook bijna automatisch. Maar de groep die in de jaren zestig en zeventig is gekomen, deelde niet automatisch onze normen en waarden. Dat kun je hen niet verwijten. Intussen blijkt dat onder de tweede en derde generatie ook nog aanzienlijke groepen zijn die dat nog steeds niet doen. Dat heeft te maken met dat zij door ons niet gecorrigeerd zijn. “Nu komen weer hele grote nieuwe groepen binnen, wederom uit grotendeels islamitische landen. Ik zeg altijd: leer van het verleden. Onze opstelling heeft niet gewerkt. Homo’s in mijn fractie gaan met hun vriend niet hand in hand over straat. Dat durven ze gewoon niet meer.” Maar dat gaat veranderen, als het aan u ligt. “Integreren betekent dat je je aanpast aan de maatschappij, aan al z’n normen en waarden en de vrijheden. Dat hebben we onvoldoende geëist van mensen. Mensen die in de vuurlinie staan, of het nou een leraar, politieagent of politicus is, moeten gesteund worden door hun leidinggevende. Dat is de essentie om het te bestrijden. Daar waar wettelijk dingen nodig zijn, zullen we dat regelen, maar als we het alleen in wetten opschrijven gebeurt er niks. We zullen het samen moeten doen. “Dit verklaart volgens mij ook de onderliggende onrust over de grote asiel-instroom. De mensen zien onze manier van leven onder druk staan. Die vragen zich af: als dit zo doorgaat, hoe zit het dan over tien en twintig jaar? Leven mijn kinderen dan nog in een samenleving zoals ik die ken en waardeer?”

mailIconprint|

Acht asieltaboes doorbroken

Nicole Besselink − 05/01/16, 14:50
© Catrinus van der Veen. Crisisnoodopvang voor 600 vluchtelingen in de Friezenhal van de WTC-Expo in Leeuwarden. In een belendende keet wordt gepingpongd en getafelvoetbald.

Vluchtelingen die niet langer voorrang krijgen bij een sociale huurwoning en jaren moeten wachten op hereniging met hun gezin. Wat een jaar geleden nog ondenkbaar was, is onder druk van de grote vluchtelingeninstroom veranderd in regeringsbeleid.

  • Het kabinet is nu officieel van mening dat asielaanvragen in principe niet meer op Europese bodem ingediend moeten worden

     

Uitgerekend in het jaar met een recordaantal asielaanvragen wist het kabinet zonder al te veel gedoe het ene na het andere asieltaboe te slechten. En dat met de VVD en PvdA aan de knoppen, de twee regeringspartijen die er prat op gaan totaal anders te denken over asiel, migratie en integratie. Na de principiële, maar in aantallen kleine kwestie rondom de bed-bad-brood-opvang voor illegalen in het voorjaar, hing er geen politieke crisissfeer meer rondom asielzaken. Integendeel: VVD en PvdA sloten menig akkoord over de opvang en huisvesting van vluchtelingen.

Ogenschijnlijk willen de twee regeringspartijen komend jaar, waarin opnieuw 58.000 asielaanvragen worden verwacht, een ander pad bewandelen. Stelde PvdA-leider Diederik Samsom vorige week dat Nederland de komende jaren 200.000 asielzoekers kan opvangen, VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra wil het aantal asielaanvragen ‘richting de nul’. Die uiteenlopende opvattingen lijken nieuwe compromissen te bemoeilijken, maar schijn kan bedriegen: de twee partijen hebben afgelopen jaar laten zien dat ze over menig onaantastbaar geacht onderwerp afspraken kunnen maken.

1. Geen asiel meer in Europa
Wie op de vlucht is voor oorlog of te vrezen heeft voor vervolging, kan asiel aanvragen in Europa. Kwestie van medemenselijkheid, luidt de aloude gedachte. VVD-Kamerlid Malik Azmani ging daar in maart met gestrekt been tegenin met zijn voorstel de Europese grenzen te sluiten voor asielzoekers. ‘Volstrekt onaanvaardbaar’, oordeelde PvdA-leider Samsom.

Maar toen het aantal asielzoekers vanaf de zomer bleef groeien en het kabinet in het gealarmeerde Europa een standpunt in moest nemen, kwam het plan haast een-op-een in de brief aan Brussel terecht. Het kabinet is nu officieel van mening dat asielaanvragen in principe niet meer op Europese bodem ingediend moeten worden, maar dat landen in de buurt van oorlogsgebieden vluchtelingen moeten opvangen. EU-landen kunnen vluchtelingen uitnodigen naar hun land, maar alleen als landen in de regio het niet meer aankunnen. Het kabinet spreekt van een ‘overdrukventiel’.

Binnen de VVD klopte men zich op de borst: Azmani’s plan is overgenomen. Dat zien ze buiten de VVD net even anders. Want de Europese grenzen dicht? Dat kan helemaal niet. Zijlstra en Azmani moesten dat ook toegeven en spreken daarom nu van de grenzen ‘beleidsmatig’ sluiten.

  • © Catrinus van der Veen. Een kind in de Frieslandhal van het WTC in Leeuwarden. ‘Tentenkampen? Kortstondige opvang in sporthallen en kazernes? Daar dacht begin 2015 niemand aan.’
  • Er zat een prop in het systeem: asielzoekers met verblijfspapieren schoven vanuit de azc’s niet door naar woningen

     

2. Crisisnoodopvang
Tentenkampen? Kortstondige opvang in sporthallen en kazernes? Daar dacht begin 2015 niemand aan. De blik was gericht op de illegalenopvang. Zou het kabinet uitgeprocedeerde vreemdelingen wel of niet bed, bad en brood (moeten) gaan bieden?

Een eerste alarmsignaal kwam in april van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (Coa). Dat zei op korte termijn zeker tienduizend extra bedden nodig te hebben om elke asielzoeker van een slaapplaats te voorzien. Niet dat de asielinstroom het eerste half jaar nou zo uitzonderlijk hoog was – het jaar ervoor waren de cijfers hoger – maar er zat een prop in het systeem: asielzoekers met verblijfspapieren schoven vanuit de azc’s niet door naar woningen omdat gemeenten die niet voldoende wisten vrij te spelen.

Hoe funest dat was, werd half september duidelijk toen het Coa zich genoodzaakt zag gemeenten te vragen om crisisnoodopvangloacties: sporthallen en congrescentra waar asielzoekers 72 uur kunnen verblijven. Dergelijke opvang regelen gemeenten bij calamiteiten als brand of lekkages; voor de opvang van asielzoekers is het zeer uitzonderlijk. De betrokken partijen hadden er het liefst vorig jaar een einde aan gemaakt, maar de zoektocht naar permanente opvangcentra verloopt te moeizaam.

3. Extra asielzoekers opnemen
Het stond jarenlang in steen gebeiteld: Nederland nodigt elk jaar 500 vluchtelingen uit crisisgebieden uit om hier een nieuw bestaan op te bouwen. Punt. De oproep van de Kamer – inclusief PvdA – in 2014 aan het kabinet om 250 extra vluchtelingen uit Syrië naar Nederland te laten komen, haalde bij oud-staatssecretaris Fred Teeven van veiligheid en justitie niets uit.

Maar onder druk wordt alles vloeibaar, zo bleek ook in dit geval. Door de grote instroom in Griekenland en Italië kwam het herverdelen van asielzoekers na de zomer op de Europese agenda te staan. En ziedaar: na jaren politiek gesteggel over 250 extra vluchtelingen ging Nederland in september akkoord met het opnemen van 7214 asielzoekers bovenop de reguliere groep aanvragers.

Voorwaarde van het kabinet was wel dat Europa op de lange termijn achter het Nederlandse plan zou gaan staan om asielaanvragen op Europese bodem terug te dringen door opvang dichtbij oorlogsgebieden te verbeteren. Overigens is er nu, een paar maanden na de toezegging, nog niet één herverdeelde asielzoeker naar Nederland gekomen.

  • © Catrinus van der Veen. Binnen in de Friezenhal is een gevluchte tandarts uit Syrië aan het bidden in zijn kamer.
  • Zouden er al meer sociale huurhuizen beschikbaar zijn, dan kunnen vluchtelingen daar binnenkort niet meer eerder aanspraak op maken dan andere woningzoekenden

     

4. Huizen delen
Er bestond eigenlijk geen discussie over: een asielzoeker met een verblijfsvergunning krijgt een eigen huis. Maar gemeenten, die dit moeten regelen, bleken die huizen de afgelopen jaren maar moeilijk te kunnen vinden. Daardoor groeide in asielzoekerscentra de groep vluchtelingen in afwachting van een woning.

Toen vanaf de zomer de druk op gemeenten verder toenam door de verhoogde instroom van vluchtelingen, werd het probleem nijpend: er was in de bestaande azc’s geen plek meer voor nieuwe asielzoekers. Dus koos het kabinet voor onorthodoxe oplossingen: leegstaande kantoren ombouwen, oude kazernes en gerechtsgebouwen vrijspelen voor tijdelijke bewoning, en containerwoningen plaatsen.

Nee, een zelfstandig huis met eigen keuken en badkamer, daar moeten asielzoekers niet meer automatisch van uitgaan, schreef staatssecretaris Klaas Dijkhoff (VVD, asielzaken) hen in oktober in een brief. “Op dit moment zijn er onvoldoende huizen voor iedereen. Als er wel woonruimte beschikbaar is, kan dit ook een containerwoning of omgebouwd kantoorpand zijn. Het is mogelijk dat u hier met anderen moet samenwonen.”

5. Geen voorrang meer bij sociale huurwoning
Zouden er al meer sociale huurhuizen beschikbaar zijn, dan kunnen vluchtelingen daar binnenkort niet meer eerder aanspraak op maken dan andere woningzoekenden. Jarenlang bestond over die voorrangsregeling geen discussie: de overheid vond het logisch om vluchtelingen zo snel mogelijk aan een woning te helpen omdat dat hun integratie zou bevorderen. Vanuit een eigen huis zouden ze meer werk kunnen maken van de Nederlandse taal, een opleiding en baan dan vanuit een asielzoekerscentrum.

In het najaar nog was het kabinet bij monde van minister Stef Blok (VVD, wonen) dat standpunt toegedaan. Maar VVD-Kamerlid Roald van der Linde zag er toen in het licht van de groeiende groep asielzoekers geen heil meer in en hamerde op het opheffen van die voorrang. De overheid moet niemand bevoordelen, en zonder aantrekkelijke huisvestingsregeling kiezen asielzoekers misschien wel voor een ander land dan Nederland, stelde hij.

Plus: zonder voorrang ontstaat meer druk om alternatieve woonruimten te creëren, bijvoorbeeld in leegstaande kantoren. Aanvankelijk leek de PvdA niet happig om hierin mee te gaan, maar op voorwaarde dat er genoeg alternatieve woonruimte beschikbaar komt voor alle woningzoekenden, stemde het dit najaar toch in. Het kabinet past nu de Huisvestingswet aan om de voorrangsregel voor vluchtelingen te schrappen. Andere hulpbehoevenden kunnen wel een beroep op de urgentieverklaring blijven doen.

  • © ANP. VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra (foto) sprak zijn afschuw uit over asielzoekers die hier komen voor ooglidcorrecties en borstvergrotingen – een uitspraak die hij introk.
  • Als de linkerflank van de Kamer op één onderwerp zit als een bok op de haverkist, is het wel de hereniging van vluchtelinggezinnen

     

6. Bijstand in natura
Asielzoekers die een verblijfsvergunning krijgen en geen inkomen hebben, moeten rondkomen van de bijstand: 972,20 euro per maand voor een alleenstaande. In een interview met het AD gaf VVD-fractievoorzitter Zijlstra in oktober te kennen dat vluchtelingen ook wel toekonden met ‘een paar tientjes leefgeld’ per week. Even was er consternatie: was dit een sterk staaltje VVD-profilering of zou de financiële situatie van vluchtelingen echt op de schop gaan?

De week erop werd stukje bij beetje duidelijk hoe de vork in de steel zat. VVD en PvdA willen vluchtelingen bijstand in natura uitkeren. Oftewel: huur en zorgverzekering inhouden op de toelage, zodat er een paar honderd euro per maand aan leefgeld overblijft. “Sommigen noemen dat een paar tientjes per week”, zei PvdA-leider Diederik Samsom in het debat hierover.

Ogenschijnlijk mag dan alleen de financiële afhandeling veranderen, bij de oppositie leven zorgen over de afhankelijkheidsrelatie die de overheid zo met vluchtelingen creëert. “Als je ze langer afhankelijk van je maakt, creëer je eigenlijk alweer een volgende groep bijstandsgerechtigden”, waarschuwt GroenLinks-Kamerlid Linda Voortman.

7. Gezinshereniging in de wacht
Als de linkerflank van de Kamer op één onderwerp zit als een bok op de haverkist, is het wel de hereniging van vluchtelinggezinnen. Uiteengevallen door oorlog en geweld moet het families niet te moeilijk worden gemaakt om weer bij elkaar onder een dak te wonen. Daarbij wijzen partijen op het recht op een gezinsleven, zoals dat in mensenrechtenverdragen is vastgelegd.

Anderzijds wil de rechterflank die hereniging ook weer niet te makkelijk maken, omdat dit kindersmokkel en andere vormen van fraude in de hand kan werken. Een bewindspersoon moet op dit beleidsterrein dus op eieren lopen.

Met die kennis in het achterhoofd is het verwonderlijk hoe rustig de oppositie blijft na Dijkhoffs mededeling dat hij de beslistermijn voor gezinshereniging flink wil oprekken. Vluchtelingen kunnen nu in de drie maanden nadat zij een verblijfsvergunning hebben ontvangen, een nareisaanvraag voor gezinsleden indienen. Daar mogen ze als het aan Dijkhoff ligt voortaan tot zes maanden over gaan doen.

Daarna moet de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) in principe binnen drie maanden reageren op het verzoek. Die termijn kan de IND al met drie maanden uitbreiden, maar Dijkhoff denkt dat dat de komende tijd niet genoeg zal zijn: hij wil de drukbezette IND per verzoek nog eens drie maanden extra de tijd geven. Zo kan het jaren duren voordat gezinsleden elkaar weer in de armen kunnen sluiten.

  • Zijlstra’s integratiewoordvoerder gaf aan dat vluchtelingen de eerste vijf jaar niet te veel moeten integreren

     

8. Grensverleggend taalgebruik
Ook in het verleden is er al van alles gezegd over asielzoekers, maar het afgelopen jaar zagen heel wat nieuwe begrippen en connotaties het daglicht. Zo bestempelde PVV-leider Geert Wilders jonge asielzoekers als ‘testosteronbommen’ en riep hij burgers op ‘in verzet’ te komen, om de Tweede Kamer als ‘nepparlement’ weg te zetten omdat het ‘niet vertegenwoordigt wat de bevolking wil’.

VVD-fractievoorzitter Zijlstra sprak zijn afschuw uit over asielzoekers die hier komen voor ooglidcorrecties en borstvergrotingen – een uitspraak die hij introk toen bleek dat asielzoekers daar helemaal niet zomaar aanspraak op kunnen maken.

Na de aanslagen in Parijs stelde Zijlstra voor om asielzoekers in zogenoemde vrijheidsbeperkende locaties op te vangen. Daar geldt een dagelijkse meldplicht en mogen bewoners niet zonder toestemming de gemeentegrond verlaten. Deze locaties zijn doorgaans bedoeld voor uitgeprocedeerde vreemdelingen.

Zijlstra’s integratiewoordvoerder Sjoerd Potters gaf verder aan dat vluchtelingen de eerste vijf jaar niet te veel moeten integreren; misschien mogen ze na die tijd niet in Nederland blijven. En dan waren er nog de publieke protesten die uit de hand liepen, zoals in Steenbergen en Geldermalsen. Voorstanders van de komst van een asielzoekerscentrum werden overschreeuwd door tegenstanders en kregen grove, seksistische leuzen naar het hoofd geslingerd; vuurwerk werd richting de politie gegooid.

 

|Meer bookmarks