GroenLinks of ChristenUnie? U mag het zeggen. Zelf verwacht ik dat Gert-Jan Segers de meeste geschikte kaarten heeft, om een kabinet te vormen met de VVD, CDA en D66.

Formatie gaat verder met GroenLinks, partijen zoeken naar compromis

Verschillen tussen partijen groot, maar zoektocht naar compromis kansrijk

VVD, CDA, D66 en GroenLinks gaan onderhandelen over een nieuw kabinet. Er zal op korte termijn een informateur worden aangesteld. Dat is de uitkomst van een kort overleg vandaag onder leiding van verkenner Edith Schippers.

Mark Rutte
Mark Rutte © ANP

Ik denk dat het heel moeilijk wordt, maar we zijn bereid om het te onderzoeken

Jesse Klaver

Fractievoorzitter Jesse Klaver (GroenLinks) komt aan bij de Tweede Kamer voor een gesprek met Edith Schippers.
Fractievoorzitter Jesse Klaver (GroenLinks) komt aan bij de Tweede Kamer voor een gesprek met Edith Schippers. © ANP

Alle partijleiders benadrukten vanmorgen na afloop van het overleg dat de verschillen tussen de vier partijen groot zijn, maar dat iedereen bereid is om te kijken of er een compromis gevonden kan worden. D66-leider Pechtold toonde zich nog het meest optimistisch over de kans van slagen. ‘Natuurlijk zie ik mogelijkheden.’

Jesse Klaver zei dat hij ‘een verplichting’ voelt om te kijken of hij met VVD en CDA eruit kan komen. ‘Maar dit is zeker niet onze ideale coalitie. Ik denk dat het heel moeilijk wordt, maar we zijn bereid om het te onderzoeken.’

Ook Buma zei te beseffen dat ‘de inhoudelijke verschillen groot zijn’, maar tegelijkertijd is volgens hem ook ‘het besef erg aanwezig dat het van belang is om met deze vier partijen een volgende fase in te gaan om te kijken of die inhoudelijke verschillen te overbruggen zijn’.

Een complicerende factor voor GroenLinks is dat VVD, CDA en D66 ook nog een alternatief achter de hand hebben. Met de ChristenUnie kan er ook een nipte meerderheidscoalitie worden gevormd in zowel de Eerste als Tweede Kamer.

Eerder deze week sprak verkenner Schippers afzonderlijk met alle lijsttrekkers over de mogelijkheden voor een werkbare coalitie. Volgende week dinsdag komt ze met haar verslag. Een dag later debatteert de Tweede Kamer erover. Daarna kunnen dan de echte onderhandelingen onder leiding van een informateur beginnen.

D66 binnenboord houden

Fractievoorzitter Alexander Pechtold (D66) verlaat de Tweede Kamer na een gesprek met Edith Schippers.
Fractievoorzitter Alexander Pechtold (D66) verlaat de Tweede Kamer na een gesprek met Edith Schippers. © ANP
Fractievoorzitter Sybrand van Haersma Buma (CDA) verlaat de Tweede Kamer na een gesprek met Edith Schippers.
Fractievoorzitter Sybrand van Haersma Buma (CDA) verlaat de Tweede Kamer na een gesprek met Edith Schippers. © ANP

D66-leider Pechtold heeft er intussen alle belang bij om het GroenLinks van Jesse Klaver zo lang mogelijk aan de onderhandelingstafel te houden. Aan zijn achterban moet hij laten zien dat het niet aan hem ligt als GroenLinks uiteindelijk toch afhaakt. Bovendien versterkt de D66-leider zijn eigen onderhandelingspositie. Pechtold zal gecompenseerd willen worden als hij tegen heug en meug moet samenwerken met de ChristenUnie.

De vraag is hoe hard D66 zich gaat opstellen. De afgelopen jaren heeft Pechtold zich geprofileerd als een man die bereid is om onder moeilijke omstandigheden verantwoordelijkheid te nemen. Bovendien weet iedereen op het Binnenhof dat D66 ernaar snakt om weer te regeren. VVD en CDA zullen hopen dat D66 binnenboord blijft, ook als Klaver afhaakt.

CDA-leider Buma lijkt het liefst samen te willen werken met de ChristenUnie. GroenLinks staat veel te ver van zijn partij af. Immers, Klaver gelooft in het evangelie van Thomas Piketty en wil de inkomensverschillen verder verkleinen; Buma heeft net 4,5 jaar lang oppositie gevoerd tegen het ‘ontzettend stupide’ nivelleringsbeleid van Rutte II. Tijdens de campagne fulmineerde hij nog dat de rekening van Klavers inkomensplannen bij de ‘hardwerkende Nederlander’ terecht zal komen.

Voor Buma lijkt het ondoenlijk om nu toch in te stemmen met nivellering. Het zou funest zijn voor het rechtlijnige imago dat de CDA’er de afgelopen jaren nauwgezet heeft opgebouwd. Buma heeft bovendien weinig heel gelaten van de milieuplannen van GroenLinks. ‘De dagdromen van Klaver zijn een nachtmerrie voor Nederlanders’, constateerde de CDA’er tijdens de campagne.

Een nog groter struikelblok is immigratie en integratie. Buma heeft tijdens de campagne voortdurend gehamerd op een streng immigratiebeleid dat volgens hem recht moet doen aan de grote zorgen bij veel burgers. Zo wil de CDA’er dat het nieuwe kabinet zich hard maakt voor het aanscherpen van het vluchtelingenverdrag. GroenLinks pleit er juist voor om vluchtelingen ruimhartiger op te nemen.

Buma staat niet alleen in zijn bedenkingen over Klaver. Binnen de VVD lijkt er ook een voorkeur voor de degelijke ChristenUnie. Veel meer dan Klaver wordt Gert-Jan Segers gezien als ‘een realist’ op het gebied van integratie en immigratie. De ChristenUnie-leider is dan ook al voor de verkiezingen informeel en voorzichtig gepolst als eventuele coalitiepartner.

Meer over de formatie

GroenLinks of ChristenUnie?
Het beoogde ‘motorblok’ van Rutte III moet beslissen of onderhandelen met GroenLinks zin heeft. De formatie van een kabinet-Rutte III dreigt nu vooral uit te lopen op een wedstrijdje armdrukken tussen Pechtold aan de ene kant en Mark Rutte en Sybrand Buma aan de andere kant.

Formatiewensen
Maandag spraken de 13 gekozen partijen in een marathonsessie met verkenner Schippers. Van middenkabinet tot ‘christelijk progressief’, alle formatiewensen op een rij.

Drie varianten
Welke kant gaat het derde kabinet van Mark Rutte op? Dit zijn de mogelijkheden voor Rutte III.

Wat doet een demissionair kabinet?
Rutte als Kamerlid die premier Rutte aan de tand voelt? Het kan in demissionair kabinet. Zolang de formatie duurt controleren de bewindslieden van het demissionaire kabinet Rutte II zichzelf.