Omgekeerde wereld bij Navo-top: Trump geselt bondgenoten en paait Saoedische koning

De Navo-leiders stonden er wat beteuterd bij te kijken toen Donald Trump hen kapittelde omdat ze veel te lang en veel te veel op Amerika’s zak hebben geteerd. Zo’n openlijke schrobbering is nooit leuk, maar ze werd extra pijnlijk door de lof die de Amerikaanse president uitstrooide over de Saoedische koning Salman. ‘Een wijs man.’ Het was de omgekeerde wereld: de voorman van het westers bondgenootschap die zijn democratische bondgenoten geselt en een potentaat uit het Midden-Oosten paait.

Blijf op de hoogte

Iedere dag rond lunchtijd het belangrijkste nieuws van de ochtend, de mooiste fotografie en het gesprek van de dag? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.

Toevallig was het niet. Waar Trump de afgelopen week tijdens zijn eerste grote buitenlandse reis ook sprak, steeds begon hij over die geweldige koning Salman en al die andere, niet minder inspirerende Arabische leiders die hij had ontmoet in die ‘amazing twee dagen’ in Saoedi-Arabië. Zij zijn het volgens de president volledig met hem eens over de noodzaak om het IS-terrorisme en Iran het hoofd te bieden. Ten behoeve van dit hogere doel willen zij dat er eindelijk vrede komt tussen Israël en de Palestijnen. Er is een nieuwe bereidheid tot samenwerking, voelde Trump in al zijn gesprekken. ‘Er is daar zoveel liefde.’

Je kon er de klok op gelijk zetten. Of het nu in Israël was of in Brussel, als in een mantra kwam hij terug op dezelfde punten: terreurbestrijding en vorming van een gemeenschappelijk front van de Arabische landen en Israël tegen Iran. Het is duidelijk waar zijn prioriteiten liggen. In zijn toespraak voor het nieuwe Navo-hoofdkwartier viel de naam van Rusland slechts één keer, in een bijzin.

Geostrategische heroriëntatie?

Is hier sprake van een geostrategische heroriëntatie?

Dat zal de Europese Navo-leiders niet ontgaan zijn. Is hier sprake van een geostrategische heroriëntatie? Nadat de Russen in 2014 De Krim hadden afgepakt van Oekraïne, greep het bondgenootschap subiet terug op zijn rol als anti-Russisch bolwerk, zoals in de Koude Oorlog. Op de toppen in Wales en Warschau werd besloten tot militaire versterkingen in Polen en de Baltische staten.

Met name die landen vragen zich nu nerveus af of ze nog wel kunnen vertrouwen op het Amerika van Trump. Ook al omdat niet duidelijk is hoe de president tegenover de Russische president Vladimir Poetin staat. Donderdag was Trump het met EU-president Donald Tusk eens over Oekraïne, waar Moskou pro-Russische separatisten steunt.  Maar over Rusland verschilden de twee van mening, zei Tusk, als Pool hypergevoelig voor alles wat zweemt naar een Russische dreiging. De onzekerheid van de Oost-Europese Navo-landen wordt nog vergroot door Trumps weigering expliciet zijn steun uit te spreken voor Artikel V van het Navo-Handvest, dat de lidstaten ertoe verplicht elkaar te helpen als een van hen wordt aangevallen.

Omgekeerde wereld bij Navo-top: Trump geselt bondgenoten en paait Saoedische koning
© ANP

Het kan zijn dat de vrees voor een Amerikaans afhaken in de confrontatie met Rusland overdreven is. Trump is ermee akkoord gegaan dat in de begroting voor 2018 de uitgaven voor de Europese defensie worden verhoogd van 1,4 tot 4,8 miljard dollar. Maar een feit blijft dat de president met meer hartstocht spreekt over de dreigingen in het zuiden dan die in het oosten.

Over Iran liet hij zich tijdens zijn reis keihard uit. De nucleaire overeenkomst die zijn voorganger Obama sloot met dit land noemde hij herhaaldelijk ‘verschrikkelijk’. De Israëlische premier Benjamin Netanyahu, die openlijk oppositie voerde tegen Obama’s deal, liep tijdens Trumps bezoek te glimmen van voldoening. Als een kind zo blij met een president die net als hij Iran als grootste gevaar ziet.

Er zal echter nog moeten blijken wat Trumps woorden in de praktijk waard zijn. In zijn minister van Defensie James Mattis heeft hij een erkende Iranvreter gevonden. De generaal is een goede bekende van de soennitische Arabische leiders die de invloed van het sjiitische Iran willen indammen, zo niet terugdringen. Misschien heeft Mattis geholpen Iran bovenaan Trumps agenda te krijgen en niet Rusland.

Of dat er ook toe kan leiden dat het nucleaire akkoord wordt opgezegd, weet niemand. De Arabieren en Netanyahu zouden dat wel willen, maar de Europeanen zullen waarschuwen dat dit spelen met vuur zou zijn. Wordt nog spannend wie bij Trump het meeste gewicht in de schaal zal leggen.

Trump en de Navo

Trumps bezoek aan de Navo is een bezoek van de outsider die weinig geduld heeft met gevestigde politici, instellingen en praktijken. (+)

De Amerikaanse president Donald Trump verhoogt de druk op de Europese Navo-bondgenoten en Canada om meer geld uit te geven aan defensie.

Hoe deed president Trump het eigenlijk bij zijn bezoek aan ‘de bondgenoten’ in Brussel – afgezien van de handschudworsteling met de Franse president Macron (gewonnen door de Fransman) en de onnavolgbare wijze waarop Trump de Montenegrijnse leider wegduwde voor een goed plekje onder de zon?

Amerikaanse en Europese diplomaten toonden zich ontstemd omdat Trump niet, zoals te doen gebruikelijk onder kersverse Amerikaanse presidenten, de wederzijdse bijstandsverplichting in Art. V van het Navo-verdrag mondeling bekrachtigde. Wat niet ontbrak was de – verwachte – donderpreek over de te lage Europese defensieuitgaven.

‘Trump heeft een punt als als hij de bondgenoten vertelt dat ze hun militaire budgetten moeten laten stijgen’, schrijft The New York Times in een commentaar. ‘Maar zijn obsessie hiermee versterkt de indruk dat hij de Navo in wezen als een arrangement voor transacties ziet, niet als de ontegenzeggelijk belangrijke alliantie die 70 jaar lang de vrede heeft bewaard en wiens waarde niet in geld kan worden uitgedrukt’.

‘Wat drijft Trump ertoe de bondgenoten zo slecht te behandelen? De Navo-landen zijn merendeels democratieën die hebben geholpen Amerika’s vijanden op afstand te houden, inclusief in Afghanistan. De vraag is des te urgenter tegen de achtergrond van Trumps enthousiaste omhelzing van talloze autocraten, inclusief Vladimir Poetin en de Saoedische koning Salman.’

De Wall Street Journal vat het allemaal niet zo zwaar op, integendeel. Het zijn de “onafhankelijke media” die Trump weer op de nek zitten, aldus de WSJ in een commentaar. De krant erkent dat Trump weliswaar niet expliciet de wederzijdse bijstandsverplichting uit het Navo-verdrag bekrachtigde, maar dat zijn woorden ook allerminst als het tegendeel kunnen worden geïnterpreteerd.

‘Probeerde Trump echt, door te spreken tijdens een bijeenkomst waar 9/11 werd herdacht en door expliciet de in werking stelling van Art. V na 9/11 te prijzen, de boodschap te sturen dat hij niet in Art. V gelooft? Wie wist dat Trump in staat was tot zulke subtiele boodschappen?’ Volgens de WSJ verdiende Trump kritiek toen hij de Navo verouder noemde, maar heeft hij inmiddels ’90 procent van zijn woorden’ daarover weer ingeslikt.

Ronduit juichend is het commentaar in de Duitse krant Die Welt. Dankzij Trump gaat de Navo zich nu eindelijk meer bezighouden met de strijd tegen terrorisme – iets dat Duitsland en Frankrijk jarenlang ten onrechte hebben tegengehouden, aldus Die Welt. ‘Dat heeft een aantal praktische voordelen, maar is vooral van politieke betekenis: we zullen meer betrokken raken bij het Zuiden. Het is een proces. De gevolgen: meer Navo-presentie in zuidelijke crisisstaten, meer opleiding van lokale strijdkrachten onder Navo-vlag en – hoewel nu nog taboe – directe deelname van de alliantie aan directe militaire betrokkenheid valt onder Trump niet langer uit te sluiten’.