Linkse vrienden laten Pechtold vallen

Politiek columnist Jos Heymans over wat hem opvalt in de Haagse en Europese politiek.

Uiteindelijk zijn we bij de ChristenUnie beland, in een laatste poging om een kabinet te formeren. Van harte is dat niet gegaan. CU-leider Gert Jan Segers mag denken dat hij absoluut gewenst is door het motorblok van VVD, CDA en D66 – dat was althans een eis van hem. Maar daar valt nog wel wat op af te dingen. Het was voor het motorblok slikken of stikken. Zonder CU geen meerderheidskabinet.

“Laf links heeft geen boodschap aan het landsbelang. Het scoort liever in de oppositie.”

Dat we nu een combinatie krijgen van deze vier partijen, een combinatie die niemands favoriet is, kun je de ChristenUnie niet kwalijk nemen. Ook de VVD, het CDA en D66 niet. GroenLinks, SP en PvdA hebben deze situatie gecreëerd door hun verantwoordelijkheid te ontlopen. Laf links heeft geen boodschap aan het landsbelang. Het scoort liever in de oppositie.

GroenLinks heeft het tenminste nog geprobeerd, tot twee keer toe. Het liep beide keren stuk op het heikele punt van de vluchtelingenopvang. Dat zegt althans Jesse Klaver. Medeonderhandelaars twijfelen sterk aan deze verklaring. Klaver was min of meer akkoord, zeggen zij, maar werd teruggefloten door partijgenoten.

“Sinds het aantreden van Jesse Klaver is GroenLinks hot.”

GroenLinks ziet kennelijk meer heil in een oppositierol om de groei van de partij te continueren. Sinds het aantreden van Klaver is GroenLinks hot. Partijbijeenkomsten worden massaal bezocht, ook door niet-leden. Oppositievoeren loont; dat hebben ook CDA, PVV, D66, Partij voor de Dieren en 50PLUS in de afgelopen periode gemerkt.

Regeringsverantwoordelijkheid komt voor GroenLinks te vroeg; eerst verder bouwen aan de partij.

Twee andere linkse partijen, SP en PvdA, houden al honderd dagen de boot af. Ze willen niet of ze durven niet. Emile Roemer weigert met de VVD te regeren en suggereert een onhaalbare variant van vijf partijen, nauwelijks stabiel, onder leiding van CDA-premier Buma. De Partij van de Arbeid roept vanaf 15 maart dat je met zo’n groot verlies niet opnieuw kunt regeren.

“Of je nu VVD of PvdA bent, je wordt bij verkiezingen afgestraft.”

Het zijn drogredenen. Regeren is niet populair bij de kiezer. Of je nu VVD of PvdA bent, je wordt bij verkiezingen afgestraft: acht zetels verlies voor Rutte, 29 voor Asscher. De periode daarvóór werd afgerekend met het CDA omdat het had deelgenomen aan een kabinet dat afhankelijk was van gedoogsteun van de PVV. De tijden dat je voor regeren werd beloond door de kiezer, onder meer door de premierbonus, liggen achter ons.

GroenLinks, SP en PvdA durven niet in hun eentje aan te schuiven bij het motorblok. Als je dat doet, denken ze, dan pleeg je politieke zelfmoord. Dan word je na de regeerperiode afgestraft door de kiezer. En dan gaan de andere linkse partijen die oppositie hebben gevoerd, ervandoor met de buit. De PvdA heeft het meegemaakt en wil het niet nog een keer meemaken. SP en GroenLinks hebben het vanaf de zijlijn zien gebeuren en geconcludeerd: dat gaat ons niet overkomen.

“Nu de linkse partijen aan de kant blijven, staat D66 een beetje alleen.”

Dat je wordt afgerekend, geldt zowel voor links als rechts. VVD en CDA lopen het risico dat hun kiezers in een regeerperiode teleurgesteld raken en uitwijken naar PVV en Forum voor Democratie. Ze laten zich er niet door wegjagen van de onderhandelingstafel. Dat geldt ook voor D66, die partij die zichzelf eerder links dan rechts beschouwt. Pechtold zou het liefst in zee gaan met GroenLinks of PvdA. Nu die partijen aan de kant blijven en de SP dat ook doet, staat D66 een beetje alleen.

De partij loopt daarmee het risico, als de formatie met ChristenUnie lukt, dat met D66 uiteindelijk zal worden afgerekend. Pechtold zal zich teweer moeten stellen tegen aanvallen van links (GroenLinks, SP, PvdA en PvdD) naast die van rechts (PVV, FvD).

“Niemand weet beter dan Pechtold hoe riskant het is.”

In 2006 liep dat helemaal verkeerd af. D66 zat in het rechtse kabinet-Balkenende II en had het lastig. Boris Dittrich stapte op als partijleider na een dramatisch debat over deelname aan de NAVO-missie in Afghanistan, zijn opvolger Lousewies van der Laan blies tot ongenoegen van de D66-ministers het kabinet op, Hans van Mierlo suggereerde D66 op te heffen en de kiezer maakte dat bijna waar. In de peilingen stond de partij lange tijd op nul zetels, haalde ternauwernood nog drie zetels.

Pechtold heeft het allemaal van nabij meegemaakt. Hij was een van de twee ministers die door toedoen van de fractie moesten vertrekken en ging vervolgens als lijsttrekker door een hel. Niemand weet beter dan hij hoe riskant het is om als enige linkse partij deel te nemen aan een rechts kabinet. Maar van zijn politieke vrienden op links hoeft hij niets te verwachten.

Jos Heymans