Frank Kalshoven: Houd er rekening mee dat die Brexit niet doorgaat
© de Volkskrant

Frank Kalshoven: Houd er rekening mee dat die Brexit niet doorgaat

Het spel en de knikkers

Blijf op de hoogte

Iedere dag rond lunchtijd het belangrijkste nieuws van de ochtend, de mooiste fotografie en het gesprek van de dag? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.

De Britse economie glijdt in slowmotion richting recessie. Het Britse statistiekbureau rapporteerde over het eerste halfjaar van 2017 lage groeicijfers. De Britse consumenten houden de hand op de knip en bedrijven zijn terughoudend met investeringen. Het pond is gedaald tot minder dan 1,10 euro. De inflatie klimt richting 3 procent.

Door de daling van het Britse pond zijn de prijzen van importgoederen voor Britse bedrijven en consumenten gestegen

Dat heeft langer geduurd dan ik had gedacht. Het Brexit-referendum is ruim een jaar geleden en mijn verwachting was dat het zelfdestructieve besluit om Europa vaarwel te zeggen de Britse economie binnen zes maanden in een recessie zou hebben geduwd. Waarom had ik het bij het verkeerde eind?

De mechanismen die de economische groei doen afnemen, zijn het afgelopen jaar wel zichtbaar geworden. Door de daling van het Britse pond zijn de prijzen van importgoederen voor Britse bedrijven en consumenten gestegen. De prijzen stijgen sneller dan de lonen, waardoor huishoudens koopkracht verliezen. Zij gaan hun bestedingen dus temperen. Investeringen door bedrijven blijven achter, omdat uitbreiding van de productiecapaciteit in Groot-Brittannië niet nodig is en investeren in andere landen aantrekkelijker lijkt. De daling van het Britse pond maakt exportproducten in principe relatief goedkoper – de export zou dus de drager kunnen zijn van economische groei – , ware het niet dat Britse exportproducten relatief veel importonderdelen bevatten.

Het Britse economisch beleid heeft de neergang helpen vertragen. Onmiddellijk na het referendum verruimde de Britse centrale bank het monetaire beleid, onder meer door de rente te verlagen en de banken extra krediet te verstrekken. En de Britse regering ontvouwde een plan om het financieringstekort terug te dringen, maar blijkt het in de praktijk te vergroten met extra uitgaven. Zo vertragen het monetaire en budgettaire beleid de neergang van de economie.

Aan deze vertragingstactieken komt een einde. De staatsschuld van Groot-Brittannië was rond de eeuwwisseling grofweg 35 procent van het nationaal inkomen – zeer solide. Maar sindsdien is de staatsschuld jaarlijks opgekropen tot bijna 90 procent nu – en daarmee zit die in de gevarenzone. De Britse schatkist heeft geen ruimte meer om de economische groei de komende tijd betekenisvol te ondersteunen.

Eerlijk gezegd had ik ook verwacht dat bedrijven en financiële markten heftiger op de Brexit zouden reageren

De Bank of England moet ook op haar tellen passen. De doelstelling van de bank is 2 procent inflatie, maar de feitelijke inflatie bedraagt nu 2,6 procent (en is stijgende). De oorzaak van de oplopende inflatie is het dalende pond. De daling zou daarom tijdelijk kunnen zijn, maar de bank moet ervoor oppassen bij burgers en bedrijven de verwachting te wekken dat de inflatie nog verder stijgt. Als de bank de rente moet verhogen om de inflatie te temperen, krijgt de Britse economie een tik.

Allicht had ik dus ongelijk met mijn verwachting dat de recessie sneller in Groot-Brittannië zou toeslaan dan in de praktijk is gebeurd, want het economisch beleid heeft het onvermijdelijke vertraagd.

Maar eerlijk gezegd had ik ook verwacht dat bedrijven en financiële markten heftiger op de Brexit zouden reageren. Het pond daalt – maar met kleine stapjes. De investeringen blijven achter – maar zijn niet gekelderd. Financiële instellingen uit Londen zoeken een plekje in de eurozone – maar vooral als bijkantoortje. Hoe kan dat? Is hier een rationele verklaring voor te bedenken?

Mijn hypothese is: de financiële markten en het internationale bedrijfsleven houden zich in omdat ze er (serieus) rekening mee houden dat de Brexit niet doorgaat. Het FD kopte deze week: ‘Britten krabbelen terug van keiharde Brexit’, wat een faire samenvatting is van de manoeuvres van de verzwakte regering-May tegenover de onderhandelaars van de Europese Unie. Zolang de Brexit geen feit is maar onderwerp van (zwalkende) politieke besluitvorming bestaat de kans dat het nooit een feit wordt.

Maar allicht heb ik het ook hiermee bij het verkeerde eind.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumenten-fabriek. Reageren? [email protected]