EU-onderhandelaar ziet ‘unieke kans’ voor deal met Britten
De Britse premier Theresa May heeft vorige week bij de EU-top voldoende flexibiliteit getoond om in december door te kunnen stoten naar de tweede fase van de onderhandelingen over de brexit, het Britse vertrek uit de Europese Unie

Michel Barnier: ‘May heeft de goede wil en de dynamiek bevestigd.’Foto: Marlene Awaad/Bloomberg
Dit optimisme uit EU-onderhandelaar Michel Barnier in een vraaggesprek met het FD en enkele andere Europese media. ‘May heeft de goede wil en de dynamiek bevestigd, die ze zelf in de onderhandelingen had gebracht door haar toespraak in Florence’, aldus Barnier. ‘Er is nu een unieke kans om het waar te maken.’
De tweede fase moet duidelijk maken hoe de toekomstige relatie tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk eruit gaat zien. Barnier: ‘Ook voor ons is dat veel belangrijker dan de voorwaarden voor een ordentelijk vertrek.’
Overgangsperiode
Er zouden tevens overgangsregelingen kunnen komen voor de periode tussen het Britse vertrek op 29 maart 2019 en een nieuwe handels- of associatieovereenkomst, al heeft Barnier nu nog geen mandaat om daarover te onderhandelen.
Hij benadrukt dat de Britten tijdens de overgangsperiode ook gebonden zullen zijn aan nieuwe EU-wetgeving, hoewel ze daarover ze niet meer meebeslissen. ‘Ik dien me wat dit betreft scrupuleus aan de opdracht van de regeringsleiders te houden’, zo zegt hij, terwijl hij wijst op een papier met vastgelegde richtlijnen.
‘Ook voor ons is de toekomstige relatie met het Verenigd Koninkrijk veel belangrijker dan de voorwaarden voor een ordentelijk vertrek.’
De 27 overgebleven leiders hadden afgelopen vrijdag maar enkele minuten nodig om vast te stellen dat er nog onvoldoende voortgang is over vooral de financiële afwikkeling van de brexit om nu al te gaan praten over handel. Maar volgens Barnier wijzen de signalen die May uitzendt er wel op dat de stemming er is ‘dat we een akkoord willen bereiken’.
Financiële beloftes
May heeft in Florence gezegd dat de Britten in de twee jaar na de brexit hun deel van de lopende EU-uitgaven zullen blijven betalen, zodat er in ieder geval tot het eind van de lopende EU-meerjarenbegroting in 2021 geen onzekerheid is over de kasstroom richting Brussel. Die toezegging is een slordige €20 mrd waard.
Daarnaast is ze bereid ‘verbintenissen’ die de Britten zijn aangegaan tijdens hun lidmaatschap na te komen. Die toezegging is de 27 nu nog te vaag. Barnier: ‘Achter die belofte zit de “reste à liquider”-toezeggingen voor middelen die pas twee of drie jaar later tot uitbetaling komen.’ Eind vorig jaar kwam dat deel voor de Britten voor het lopende zevenjarige begrotingsplan al neer op bijna €30 mrd.
€60-80mrd
Geschatte hoogte van de brexit-bill
May bevestigde afgelopen vrijdag ook dat brexitonderhandelaar David Davis die uitstaande verbintenissen ‘regel voor regel’ met Barnier gaat doornemen. De onderhandelaar vindt dat een ‘belangrijke doorbraak’. ‘Dat had ik nodig. Daarom zei ik dat we in een impasse zaten. We moeten de komende weken nagaan wat ze daaronder verstaan. Ik denk dat we eruit kunnen komen door de zaak van zijn dramatische kant te ontdoen.’
Geen losgeld
Barnier heeft altijd gezegd dat er in dit stadium geen akkoord hoeft te liggen over een bedrag. Als er maar overeenstemming is over de methode waarop het wordt berekend. ‘We eisen geen losgeld, zoals Nigel Farage zegt, geen “exit-bill”, maar gewoon een vereffening van de rekeningen van de EU-programma’s waartoe we met zijn achtentwintigen hebben besloten.’
Meer lezen over het financiële geschil?

Britten betwisten de creditcard van de EU
Hij bevestigt dat er meer schot zit in de twee andere zaken die de EU in de eerste fase wil regelen. Men is het in ieder geval eens over bescherming van ‘bestaande levenskeuzes’ van EU-burgers die voor de brexit in het Verenigd Koninkrijk wonen of werken, al is er van EU-kant nog wat twijfel over de procedurele soepelheid van de Britse overheid en de afdwingbaarheid bij de rechter.
Douane-unie
Over Noord-Ierland — dat tussen wal en schip dreigt te vallen — kunnen de belangrijkste knopen pas later worden doorgehakt, bevestigt Barnier. ‘Op dit moment is het voldoende als we tot een gemeenschappelijke interpretatie van de problemen kunnen komen, met de vredesregeling uit 1998 en de reisvrijheid tussen Ierland en Nood-Ierland als basis.’
Een van de vragen die daarvoor zouden moeten worden beantwoord, is namelijk of het Verenigd Koninkrijk een douane-unie, dat wil zeggen een gemeenschappelijk buitentarief, wenst met de EU. ‘Ik zeg met nadruk ‘een’, want de bestaande douane-unie houdt op als het Verenigd Koninkrijk in 2019 een derde land wordt’, aldus Barnier.‘De Noorse optie is beschikbaar, maar de huidige Britse regering zegt dat niet te willen. We gaan dus werken met een andere hypothese, een vrijhandelsakkoord zoals met Canada.’
Volgens de EU-onderhandelaar is het enige model dat daarna nog ‘rimpelloos’ toegang geeft tot de interne markt de Noorse optie. Dat betekent aansluiting op de Europese markt zonder invloed op de regels. ‘Die optie is beschikbaar, maar de huidige Britse regering zegt dat niet te willen. We gaan dus werken met een andere hypothese, een vrijhandelsakkoord zoals met Canada.’
Riskant proces
Dat wordt een uniek en riskant proces, waarschuwt hij. ‘Normaal onderhandel je over toenadering van normen, hier doen we het omgekeerde: tegenstellingen beheersen, sociale en fiscale dumping vermijden, milieu- en consumentennormen overeind houden.’
Verwijzend naar de ophef rond het handelsverdrag met Canada zegt hij dat het zonder optimale transparantie niet gaat lukken om een dergelijk akkoord geratificeerd te krijgen in 27 lidstaten. Om dezelfde reden vertelt Barnier aan Londen dat het geen zin heeft om te proberen de 27 uit elkaar te spelen.
‘Londen moet niet denken dat ze de uitgebreide rechten van het Noorse model kunnen combineren met de geringe verplichtingen van het Canadese.’
Behalve over handel moeten er waarschijnlijk ook afspraken worden gemaakt over veiligheid, defensie en mogelijk ook gezamenlijke onderzoeksprogramma’s. ‘Ik kan me verschillende modellen voorstellen, daar gaan we nu met de 27 naar kijken. Maar elk model heeft zijn eigen evenwicht tussen rechten en plichten. Londen moet niet denken dat ze de uitgebreide rechten van het Noorse model kunnen combineren met de geringe verplichtingen van het Canadese.’