En plots is het Groningse publiek stil: de koning spreekt over de aardbevingen

Zelden zal er op Koningsdag een officieel moment zijn ingeruimd om te praten over angst. Koning Willem-Alexander en koningin Máxima deden het: in Groningen spraken zij vrijdag met gedupeerden van de gaswinning. ‘Luisteren is zo belangrijk.’

Koning Willem-Alexander en koningin Maxima tijdens Koningsdag 2018 in Groningen.anp

Op de Grote Markt in Groningen zet Willem-Alexander het wapen in waarover hij en zijn familie exclusief beschikken: koninklijke aandacht. Rond enkele statafels hebben zich gedupeerden van de bevingsschade in het ommeland gegroepeerd. De koninklijke familie mengt zich met de getroffenen en hoort de verhalen aan.

Het is een aan Koningsdag wezensvreemd element. Op de markt is het muisstil, nergens klinkt muziek en de toeschouwers kunnen niet horen wat er wordt besproken. Schril is het contrast met de carnavaleske sfeer van vorig jaar in Tilburg. Maar, zegt de wachtende Gerda Steenkamp achter een dranghek, ‘het hoort erbij’. Ze is uit Ter Apel naar Groningen gekomen en verwoordt de stemming onder het publiek.

Toen René Paas, sinds twee jaar commissaris van de koning in de provincie Groningen, en Peter den Oudsten, sinds drie jaar burgemeester van de stad, een brief schreven aan het hof om koning Willem-Alexander uit te nodigen voor Koningsdag, was het besluit de gaskraan dicht te draaien nog niet genomen. Toen aan het eind van de ­zomer de aankondiging kwam dat het verzoek was gehonoreerd, ook niet. In Groningen hielden ze er rekening mee dat de koninklijke familie nog een jaar zou wachten.

Maar de Oranjes zijn er, en dat mag een statement heten. Ze krijgen ‘een eerlijk verhaal’, zegt Den Oudsten. ‘Het is niet onze bedoeling de koning in een lastige positie te brengen. We laten hard de schade zien, maar op een positieve manier ook hoe het verder kan.’

Op de Markt staan abri’s met teksten als ‘Laat kinderen niet beven’ en ‘Naar een toekomst zonder gas in huis’. Commissaris Paas: ‘Het was geen melodramatische brief die we schreven. Maar het was wel duidelijk dat, mochten ze komen, dit onderwerp in het programma zou zitten. We weten ook dat het de koning bezighoudt, want hij is hier onaangekondigd al vijf keer eerder geweest.’

Kromowidjojo

Tiny Tuil uit Appingedam staat naast Willem-Alexander en woonde eerdere bezoeken bij. ‘Luisteren is zo belangrijk’, zegt ze. Corine Jansen van de Groninger Bodem Beweging, uit Wirdum: ‘Ja, het is een feestdag, maar er moet ook aandacht zijn voor de onzekerheid hier. Ik heb de koning gezegd dat de ­euforie over het besluit de gaswinning te stoppen, al snel een domper kreeg door de vertraging in de hersteloperatie.’

Koning Willem-Alexander tijdens Koningsdag 2018 in Groningen.anp

Willem-Alexander en Máxima luisteren met strakke gezichten en leggen hier en daar een arm om een schouder.  ‘Ze hebben zich ingelezen, ze weten waarover ze het hebben’,  zegt Tuil. Jansen: ‘Hij vraagt: hoe is het nu in Groningen? Dan zeg ik dat de angst niet weg is.’

Als het leed is gedeeld, komt ­Koningsdag pas goed op gang. Natuurlijk zijn er, vanaf het moment dat om elf uur ’s ochtends de poort van het Prinsenhof opengaat, vrolijke taferelen. Te beginnen op het Martinikerkhof. Ronald Koeman die een voetbal­clinic leidt, prinses Amalia die probeert een drone te laten vliegen, kinderen die schilderen in de stijl van De Ploeg – de kunstkring die precies 100 jaar geleden werd opgericht.

Het miniconcert van het Noord-­Nederlands Orkest heeft in de Martinikerk een lekkere akoestiek. Maar pas als het vanaf de Grote Markt richting Waag gaat, komt het feest op gang. Daar zit Ranomi Kromowidjojo op een ‘Olympische waterstoffiets’ het soort groene energie bij elkaar te trappen waarop in 2020 de Spelen van Tokyo zullen draaien.

‘Normaal lig ik elke dag twee keer twee uur in het water’, zegt de gelauwerde zwemster uit Sauwerd, ‘maar ik mocht een dagje vrij. Kan ik ook mijn ouders weer eens zien.’ Die staan even verderop toe te kijken.

Koningin Maxima tijdens Koningsdag 2018 in Groningen.anp

Heupwiegend

De stemming komt er echt in met een verrassingsoptreden van Kensington in de Oude Boteringestraat. De familie luistert heupwiegend naar de band die dit jaar op Noorderslag de Popprijs won. Vanaf dat moment gaat het langs juichende omstanders, op straat en hangend uit de ramen. ‘Hij heeft wel koude handen’, zegt een vrouw die tot haar verrassing door de koning is begroet. ‘Hij kwam zo dichtbij dat ik vergeten ben een foto te maken!’

Ben Feringa, in 2016 winnaar van de Nobelprijs voor Scheikunde, houdt voor het Academiegebouw met studenten een minicollege over nanotechnologie. ‘Het is geweldig dat we dit in het Noorden voor elkaar hebben gebokst.’ Op weg naar het slotfeest op de Vismarkt zingen corpsleden met al aardig gesmeerde kelen uit alle macht het lokaal geliefde Het gras van het Noorderplantsoen.

Prins Maurits en prinses Marilène doen intussen diner-café Soestdijk aan, waar ze verliefd werden. Zij stonden er beiden achter de bar. Ook prins Bernhard jr. en prinses Annette kennen elkaar uit Groningen. ‘Maar het gevoel van student zijn we al een tijdje kwijt’, zegt Annette. ‘We zijn al vijftien jaar getrouwd’, zegt Bernhard. ‘Nee joh, achttien’, corrigeert Annette lachend.

In zijn dankwoord citeert Willem-Alexander het credo: ‘Er gaat niets boven Groningen.’ In Groningen hopen ze dat die boodschap ook aan het Binnenhof beklijft.

MEER OVER

  • GRONINGEn