De scenario’s voor de toekomst van Italië!!

De scenario’s voor de toekomst van Italië!!

Zo kan Italië in 9 stappen de eurozone opblazen

italie eurozone vijfsterrenbeweging

De Italiaanse kandidaatpremier Guiseppe Conte. Foto: EPA

ANALYSE – De Griekse crisis van 2011 en 2012 was kinderspel vergeleken met wat de Europa te wachten staat als Italië financieel ontploft.

Deze week schoven de twee populistische partijen die de verkiezingen wonnen een kandidaat-premier naar voren: de relatief onbekende advocaat Guiseppe Conte mag namens de Lega en de Vijfsterrenbeweging een regering gaan vormen.

Belangrijke vraag is: wie kiest Conte als minister van Financiën?

Dat zal een indicatie geven van de invloed van de partijleiders Matteo Salvini (Lega) en Luigi Di Maio (Vijfsterrenbeweging) op de samenstelling van de ministersploeg

Financiële markten zijn er niet helemaal gerust op: de rente op Italiaanse staatsobligaties liep vrijdag verder op, aangezien de naam van anti-euro econoom Paolo Savona rondzong als kandidaat-minister van Financiën.

Vrijdag lag de marktrente voor de tienjarige staatslening op bijna 2,5  procent. Dat is ruim 2 procentpunt hoger dan de marktrente voor de vergelijkbare Duitse staatslening.

Zowel Lega als de Vijfsterrenbeweging hebben zich in het verleden eurosceptisch uitgelaten. Vraag is wat de twee partijen doen, nu ze regeringsverantwoordelijkheid dragen.

Gelet op de omvang van de Italiaanse economie en de hoogte van de staatsschuld, zou een Italië-crisis een totaal andere proportie hebben vergeleken met de Griekse crisis van enkele jaren geleden.

Als Lega en de Vijfsterrenbeweging de overheidsfinanciën laten ontsporen met paniek op financiële markten als gevolg, kunnen de gevolgen dramatisch zijn.

Hieronder een negenstappenplan voor het torpederen van de eurozone.


1. De vergrijzing stelt Italië voor een enorm pensioenprobleem

Italië heeft structureel een groot probleem met de vergrijzing. Voor de pensioenvoorzieningen leunt het land zwaar op AOW-achtige uitkeringen – dus werkenden betalen via de belastingheffing direct voor de pensioenuitkeringen van de huidige gepensioneerden.

Bovenstaande grafiek maakt duidelijk dat, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Nederland, de pensioenfinanciering via werkgeversfondsen zeer beperkt is.

Juist in dit verband is de hoge staatsschuld van Italië problematisch, omdat de druk van hogere vergrijzingslasten de komende decennia alleen maar toeneemt.


2. Staatsschuld Italië: alleen in Griekenland is de last zwaarder

Bovenstaande grafiek, samengesteld door databureau Statista voor Business Insider, laat de Italiaanse staatsschuld (1.912 miljard euro) zien als percentage van het nationaal inkomen.

Te zien is dat binnen de Europese Unie alleen Griekenland op een hoger niveau zit.

Economen denken verschillend over de vraag wat een ‘gevaarlijk’ hoge staatsschuld is. Volgens economen van het IMF is vooral belangrijk hoe de verhouding is tussen de omvang van de staatsschuld en het tempo van de economische groei.

Als een economie aardig groeit en het absolute niveau van de schuld blijft gelijk, dan daalt de staatsschuld als percentage van het nationaal inkomen. Helaas ziet het er wat dat betreft niet al te best uit voor Italië.


3. Italië kampt met structureel lage economische groei en hoge werkloosheid

Sinds 2014 herstelt de wereldeconomie duidelijk van de kredietcrisis. En sinds 2017 is in de eurozone per saldo sprake van substantiële economische groei.

Onderstaande grafiek laat echter zien dat zelfs in de huidige hoogconjunctuur de Italiaanse groei flink achterblijft bij het gemiddelde in de eurozone.

 

Veeg teken is ook dat de Italiaanse werkloosheid hardnekkig hoog blijft. In de eurozone kampen alleen Griekenland en Spanje, twee landen die zwaar werden getroffen door de kredietcrisis, met een hogere werkloosheid.


4. Structurele problemen: obstakels voor ondernemers belemmeren groei

Uit het jaarlijkse Doing Business-onderzoek naar het gemak van zakendoen in de wereld blijkt dat Italië relatief zwak scoort vergeleken met andere grote Europese landen. Dat vormt een serieuze belemmering voor hogere groei.

Punten waar Italië flink achterblijft zijn volgens het meest recente Doing Business-rapport het verkrijgen van bouwvergunningen, belastinginning, het afdwingen van contractenverplichtingen en het verkrijgen van krediet. Allemaal zaken die nauw verbonden zijn met het functioneren van de overheid en het bankwezen.


5. De nieuwe Italiaanse regering wil flink meer uitgeven

Giuseppe Conte, de nieuwe premier van Italië

De plannen van de Lega en de Vijfsterrenbeweging lijken vooralsnog niet sterk gericht op het aanpakken van onderliggende structurele problemen van de economie.

De twee partijen willen vooral de uitgaven verhogen, onder meer door de invoering van een basisinkomen, en belastingen verlagen. Het totale pakket van 100 miljard euro zou, zonder bijbehorende bezuinigingen, een fors extra beslag leggen op de Italiaanse begroting en de staatsschuld.


6. Risico van marktpaniek: Italië kan een rentestijging niet goed hebben

De afgelopen weken steeg de marktrente voor de 10-jarige Italiaanse staatslening tot het hoogste niveau in de afgelopen twaalf maanden. Maar absoluut gezien is 2,5 procent rente voor tien jaar vast nog altijd niet bijzonder hoog.

Het grote gevaar voor Italië ligt bij een paniekgolf op financiële markten die pakweg voor een verdubbeling van de rente op staatspapier zou zorgen.

In bovenstaande grafiek is te zien dat de Italiaanse staat nu al de hoogste rentelasten heeft in de eurozone, afgezet tegen het nationaal inkomen. De 3,6 procent van het nationaal inkomen die de rentelasten opsouperen komen neer op ruim 60 miljard euro per jaar.

Als rentes voor Italië omhoog vliegen, zal een steeds groter deel van de overheidsinkomsten opgaan aan rente-uitgaven voor de staatsschuld.


7. Italiaanse banken nog altijd zwakjes

Italië heeft de afgelopen jaren het nodige gedaan om brakke banken van hun slechte leningen af te helpen. Maar dat is veelal gebeurd met steun van de overheid.

Bovenstaande grafiek uit een rapport van de Europese Commissie laat zien dat Italiaanse banken nog altijd in de ‘verkeerde hoek’ zitten.

In de linkertabel zitten Italiaanse banken linksonder: dat wil zeggen dat ze een combinatie hebben van relatief lage financiële buffers (tier 1-ratio) en een laag rendement op het eigen vermogen (return on equity).

In de rechtertabel zitten Italiaans banken rechtsboven: dat wil zeggen dat ze een combinatie hebben van een relatief hoog aandeel van slechte leningen (non-performing loan ratio) en hoge kosten (cost/income ratio). Dat wil je dus niet.

Kortom: als er rentepaniek ontstaat, zijn Italiaanse banken niet in de meest gezonde staat om klappen op te vangen.


8. De Europese Centrale Bank kan Italië niet redden

Waar Griekenland een fractie uitmaakt van de economie van de eurozone, ligt dat bij Italië geheel anders. Het is de derde economie van de eurozone. Dit maakt het ook ondoenlijk voor de Europese Centrale Bank om in geval van een crisis Italië te ‘redden’ door bijvoorbeeld grootschalig Italiaans staatspapier op te kopen.

Het gaat hier simpelweg om een kwestie van grootte: bovenstaande tabel laat zien dat de Italiaanse staatsschuld van bijna 2.000 miljard euro een omvang heeft van  ongeveer twee vijfde van de balans van de ECB. Dat is te veel om te behappen voor een eventuele reddingsoperatie.


9. Besmettingsgevaar voor andere (euro)landen

Tot slot: een Italiaanse financiële crisis zal ook elders – in de eurozone en de wereld – voelbaar zijn. Dat is simpel te zien door te kijken naar de verdeling van de Italiaanse staatsschuld. Die is weliswaar ‘slechts’  voor zo’n 36 procent in buitenlandse handen. Maar in absolute bedragen gaat het om 686 miljard euro. Dat kan veel pijn doen, als er serieuze problemen ontstaan.


Voorlopig is het wachten op daden van de nieuwe Italiaanse regering, zoals minister Wopke Hoekstra van Financiën eerder deze week zei.

Maar een beetje opletten kan geen kwaad.

Dit zijn de scenario’s voor de toekomst van Italië

Terwijl de nieuwe Italiaanse regering nog niet rond is, vrezen Europa en beleggers al dat ze het einde van de euro zal inluiden en migratiestromen kan laten aanzwellen. Het is ook denkbaar dat het allemaal wel meevalt. Een denkoefening in scenario’s.

Migratie: snelle oplossing of zet Rome de poort open?

  1. Ieder wakkergeschud

    Het aantreden van een groen-gele regering in Rome schudt Europa wakker. Wegkijken kan niet meer. Dat er tienduizenden migranten vanuit Afrika naar Europa willen komen en zullen blijven willen komen, dat tienduizenden vluchtelingen veiligheid zoeken buiten hun eigen land, is een realiteit. De omstreden Dublin-afspraken, die ertoe hebben geleid dat met name Griekenland en Italië zijn bedolven onder de asielaanvragen alleen maar omdat ze dichter liggen bij de landen waaruit mensen weg willen, worden herzien. De ‘pijn’ wordt verdeeld – maar door het slimme arbeidsmigratiebeleid, ook alweer onder druk van Rome ingesteld, is het geen pijn meer.

    In de Duitse industrie, in de Nederlandse zorg dalen de vacatures razendsnel, want migranten kunnen zich in hun eigen land inschrijven voor banen waar ze gekwalificeerd voor zijn. En dit systeem werkt ook zo goed omdat de keerzijde ervan, snelle duidelijkheid voor mensen die zonder geldige papieren zijn gekomen, ook effectiever wordt uitgevoerd. Daardoor is het vrije verkeer van personen in de Schengenzone niet verder in gevaar gekomen en is asielbeleid geen twistpunt meer binnen de EU. De afspraak in het Italiaanse „regeringscontract” om per regio opvangcentra in te stellen waar asielzoekers wachten op een antwoord op hun aanvraag, is snel in daden omgezet. Onder speciale aandacht van premier Giuseppe Conte, die ‘debureaucratisering’ als een van zijn hoofddoelen heeft gesteld, is de behandeling van asielaanvragen aanzienlijk versneld.

    Leidend blijft wat minister van Binnenlandse Zaken Matteo Salvini ook in de campagne steeds heeft gezegd: „Wie echt bescherming nodig heeft, kan bij ons terecht.” De UNHCR speelt een belangrijke rol bij het bepalen hiervan. Omdat de afgewezen asielzoekers snel te lokaliseren zijn, kunnen de uitwijzingen snel en humaan verlopen. Omdat Europa nu één lijn trekt en een mengeling van straf en beloning heeft ingesteld voor terugkeerlanden, werken die veel beter mee. En, bonus voor Rome: door bij de terugkeer van de tienduizenden afgewezen asielzoekers Alitalia in te schakelen, krijgt de nationale maatschappij ook weer wat lucht.

    Lees over de nieuwe premier Conte ook:‘De professor met de pochet’ moet Italië gaan leiden
  2. Niemand werkt mee

    Wie had verwacht dat de nieuwe regering in Rome vooral met Brussel zou botsen over het begrotingsbeleid, heeft zich vergist: het grootste conflictpunt is het migratiebeleid geworden. Alleen Griekenland en Spanje tonen zich gevoelig voor het Italiaanse argument dat de migratie naar Europa geen louter Zuid-Europese zaak is. Sommige EU-landen weigeren pertinent asielzoekers op te nemen die geen joods-christelijke achtergrond hebben. Andere landen regelen zelf arbeidsmigratie voor de sectoren waar ze extra hersens en handen nodig hebben en hebben een maximum gesteld aan het aantal vluchtelingen dat ze per jaar willen toelaten.

    Minister Salvini van Binnenlandse Zaken blijkt zich grotelijks te hebben verslikt in zijn belofte om de naar schatting 500.000 asielzoekers zonder geldige papieren terug te sturen naar hun land van herkomst. Die landen werken niet mee. Bovendien zijn de pogingen om de asielprocedure te versnellen jammerlijk mislukt, premier Conte is mede om die reden vervangen door een andere „uitvoerder’’ van de afspraken tussen Salvini en Luigi Di Maio van de Vijfsterrenbeweging. Een paar keer moest een geplande terugkeervlucht met een gehuurd toestel van Alitalia worden geschrapt wegens proteststakingen tegen het faillissement van het bedrijf. Uit frustratie over deze situatie heeft Salvini de grenzen aan de noordkant opengezet.

    De stilzwijgende afspraak tussen Rome en Brussel, dat Italië de asielzoekers zou binnenhouden in ruil voor soepelheid bij de begroting, is in de praktijk vervallen. Frankrijk, Zwitserland, Oostenrijk en Slovenië hebben de grenscontroles aanzienlijk verscherpt, maar de Alpen bieden eindeloos veel mogelijkheden om ongezien de grens over te komen. Voor het reguliere personen- en vrachtverkeer is door de strengere controles Italië feitelijk geen lid meer van de Schengen-zone.

Europa: realisme of confrontatie en een nieuw kern-Europa?

  1. Buigzaam populisme

    De nieuwe Italiaanse regering wil voorkomen dat het zich, zoals de Grieken in 2015, in Brussel te pletter rijdt en besluit tot een constructieve opstelling. De Vijfsterrenbeweging doet wat het in het Europees Parlement al jaren doet: meewerken. De beweging mag dan in naam ‘populistisch’ zijn, in de praktijk stemt zij sinds 2014 vrijwel altijd mee met ‘mainstream’ partijen, en vrijwel nooit met fractiegenoot Nigel Farage (UKIP). Daarmee heeft het in Europa vrienden gemaakt.Coalitiegenoot Lega laat de beweging begaan, zolang het zelf in Italië los mag op het migratiedossier. De 5-sterrenpolitici zoeken aansluiting bij de Franse president Macron. Hoewel die héél pro-Europees is, wil hij net als zijzelf de gevestigde orde opschudden. De Fransman wil een eind maken aan het ‘ieder voor zich’ dat de eurozone domineert en pleit voor grotere financiële solidariteit, iets waar Rome wel oren naar heeft. Macron zet het onwillige Duitsland verder onder druk. Zijn boodschap aan bondskanselier Merkel: vandaag is het Italië dat zwaar gefrustreerd het populisme omarmt, morgen is het Frankrijk.

  2. Geïsoleerd Italië

    Rome zoekt meteen de confrontatie. De nieuwe minister van Financiën maakt op zijn eerste bezoek aan Brussel knallende ruzie met zijn collega-ministers uit de eurozone. De minister van Buitenlandse Zaken kondigt tijdens een bezoek in Moskou aan dat de Italië de EU-sancties tegen Rusland niet langer zal steunen. De Europese eenheid kraakt, maar Italië raakt ook snel geïsoleerd. Het land is lang oververtegenwoordigd geweest wat Europese topposities betreft. De Europese Centrale Bank wordt geleid door Mario Draghi, de Europese diplomatie door Federica Mogherini, het Europees Parlement door Antonio Tajani. Maar al die invloed staat nu in één klap op de tocht. Dat wakkert de frustratie in Rome verder aan.Merkel gebruikt de crisis om zich Macron van het lijf te houden. Zolang Rome brandt, is de door hem zo vurig gewenste verdieping van de EU uitgesloten, zegt ze. Het Europa van twee snelheden, door Macron gepropageerd als een manier om met een kleine groep landen tempo te maken, komt er, maar niet zoals de Franse president dit voor ogen had. Rijke Noord-Europese landen beginnen te onderzoeken hoe ze een nieuw kern-Europa kunnen vormgeven.

Muntunie: er ís ruimte voor compromis, maar chaos ligt op de loer

  1. Hoop op conjunctuur

    Vijfsterrenbeweging en Lega vormen een regering waarvan premier en, belangrijk, minister van Financiën redelijk a-politiek zijn en niet uit op het verlaten van de eurozone. De rest van Europa kan zich geen frontale confrontatie met Rome veroorloven. Daar is Italië, anders dan Griekenland, veel te groot voor.De Italiaanse staatsschuld is met 131 procent van het bruto binnenlands product een probleem, maar de looptijd daarvan is de laatste jaren verlengd, zodat de directe financieringsbehoefte van Italië relatief laag is. Tweederde van de schuld is bovendien in binnenlandse handen. Het begrotingstekort is bovendien maar 1,6 procent van het bruto binnenlands product en zou, zonder beleidswijzigingen, uitkomen op slechts 0,9 procent in 2019.

    Er is dus enige ruimte voor de hogere uitgaven en lagere lasten die Vijfsterrenbeweging en Lega willen. Het Europese plafond is immers 3 procent van het bbp, hoewel de regels eigenlijk voorschrijven dat in een hoogconjunctuur als deze wordt gestreefd naar begrotingsevenwicht. Frankrijk houdt zich sinds jaar en dag óók niet aan deze afspraken. Het wordt de nieuwe Italiaanse regering toegestaan de verkiezingsbeloften deels uit te voeren. De wankele banken wordt meer tijd gegund hun kapitaal te versterken en slechte leningen af te bouwen. Kapitaalvlucht blijft uit, en de Italiaanse regering wijst erop dat het land, anders dan standaard-probleemlanden, geen tekort heeft op de betalingsbalans met het buitenland, maar een overschot van 2,6 procent. Met Italië binnenboord moddert de eurozone voort en hoopt dat de huidige hoogconjunctuur nog een paar jaar aanhoudt.

  2. Budgetimpuls à la de VS

    Lega en Vijfsterren buigen niet voor Europese druk. Hun diagnose, hoewel met een verschillend vertrekpunt, is dat twintig jaar ‘Duits’ economisch en financieel beleid in Italië niet heeft gewerkt. Een begrotingsimpuls à la de VS is het antwoord en wordt gegeven in de vorm van de in de campagne beloofde grootscheepse lastenverlichting en hogere uitgaven. De rest van de eurozone verzet zich daartegen. Op de financiële markten schrikken beleggers van het risico en drijven de rente op de Italiaanse staatsschuld zo hoog op dat de al fors opgelopen overheidsuitgaven nóg hoger dreigen te worden. Rome reageert met de invoering van een alternatief betaalmiddel, de MiniBot, waartegen andere eurolanden én de Europese Centrale Bank zich fel verzetten. Zij zien dit als de verkapte herinvoering van de lire. Het kapitaal begint Italië uit te stromen, bang dat wat nu in euro wordt geteld, straks lires zijn.De Italiaanse regering zegt een complot te vermoeden om het land eronder te houden, herhaalt de wens om terug te keren naar het Europa van vóór de euro. De grenzen gaan dicht voor kapitaalvlucht, zo goed en kwaad als dat kan. In een chaotisch referendum, waar feit en verzinsel nauwelijks meer te onderscheiden zijn, spreekt het Italiaanse electoraat zich uit voor het verlaten van de eurozone.

    De afrekening wordt razend ingewikkeld. Honderden miljarden euro’s aan beleggingen, tegoeden, leningen en contracten zijn hoogst onzeker, en dan zijn de onderlinge vorderingen tussen de centrale banken nog niet eens meegeteld. Met een versplinterende klap stort de eurozone in.

Leave a reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Het weer

Follow Us

    Kalender

    mei 2018
    MDWDVZZ
    « apr jun »
     123456
    78910111213
    14151617181920
    21222324252627
    28293031 

    Pin It on Pinterest

    Share This