Honderden kinderen worden jaarlijks door hun ouders in het buitenland achtergelaten. © Hollandse Hoogte / EyeEm Mobile GmbH

Issa geloofde dat hij op vakantie ging, maar werd achtergelaten

Naar schatting honderden kinderen worden jaarlijks tegen hun wil in het buitenland achtergelaten door hun ouders. Zonder geld, paspoort en telefoon. Het Landelijk Knooppunt Huwelijksdwang en Achterlating (LKHA) roept in een campagnescholen op alert te zijn op slachtoffers, die in de zomer worden meegelokt voor een ‘vakantie’, maar niet terugkeren.

Issa* verheugde zich op een vakantie bij zijn vader in Afrika. Met dat vooruitzicht zette zijn moeder hem op op het vliegtuig. Daar aangekomen werd de jongen opgehaald door onbekenden. Ze namen zijn paspoort en telefoon af, en verboden hem te internetten.

,,Hij heeft zijn vader nooit ontmoet en kon geen kant op’’, vertelt Anne, gezinsmanager bij Jeugdbescherming. ,,Pas na enkele maanden kon hij via een schoolvriendje contact opnemen met Nederland.’’

Nadat het Landelijk Knooppunt Huwelijksdwang en Achterlating (LKHA) en Buitenlandse Zaken hadden vastgesteld dat daadwerkelijk sprake was van achterlating van een minderjarige werd de Raad voor de Kinderbescherming ingeschakeld.

Toen de rechter had bepaald dat Jeugdbescherming de voorlopige voogdij kreeg, vloog Anne met een collega naar Afrika om Issa op te halen. De lokale jeugdpolitie haalde hem uit het dorp waar hij verbleef.

Vermagerd

,,Hij was opgelucht toen hij ons zag en was blij dat hij Nederlands kon praten. Hij was vermagerd. We moesten langs een aantal rechtbanken om zaken te regelen. We hielden er rekening mee dat zijn familie hem probeerde te vinden en kregen 24 uur per dag begeleiding van de jeugdpolitie. Ik voelde me niet onveilig, maar was continu op mijn hoede.’’

Hij was opgelucht toen hij ons zag en was blij dat hij Nederlands kon praten

Anne

Deze zomer staan mogelijk tientallen kinderen als Issa op Schiphol. Onder het mom van ‘vakantie’ of ‘familiebezoek’ vliegen ze naar het land van herkomst, zonder te weten dat ze daar aan hun lot worden overgelaten.

Ouders willen voorkomen dat een kind te veel verwestert en zich afkeert van de eigen cultuur. Soms gebeurt dat onder druk van de familie in het land van herkomst.

Het LKHA maakt zich zorgen om het toenemend aantal meldingen van achterlating. Slachtoffers zijn vaak minderjarigen en jong volwassenen. Soms wordt een vrouw met kinderen door een echtgenoot achtergelaten, of is sprake van huwelijksdwang.

,,Het is ingewikkeld om vast te stellen of echt sprake is van achterlating’’, zegt manager Diny Flierman van het LKHA. ,,We moeten uitsluiten dat het gaat om kindontvoering of een gezinsverhuizing waar een kind geen zin in heeft.’’

Als de rechter bij een minderjarige uitspraak heeft gedaan over voorlopige voogdij wordt Jeugdbescherming (voorheen Bureau Jeugdzorg) ingeschakeld. Een gezinsmanager kijkt samen met Buitenlandse Zaken en het LKHA of een kind veilig kan terugkeren naar Nederland.

Voor slachtof­fers is het vaak moeilijk of gevaarlijk om hulp te zoeken

Diny Flierman

Flierman. ,,Voor een slachtoffer is het moeilijk of gevaarlijk om hulp te zoeken. Soms is toch geen sprake van achterlating of raken we het contact kwijt. Er zijn ook kinderen die besloten in het buitenland te blijven, omdat het voor hen veiliger was.’’

Topje van de ijsberg

Het aantal behandelde zaken van achterlating bij het LKHA stijgt jaarlijks. In 2015 waren dat er 23, vorig jaar 30 en dit jaar al 16. Het is het topje van de ijsberg, want eerder onderzoek schat het aantal slachtoffers jaarlijks tussen de 180 en 800.

In gemiddeld de helft van de gevallen lukt het om een slachtoffer terug te halen. Bij minderjarigen is dat ingewikkelder. ,,Als hun paspoort is afgepakt, heb je toestemming nodig van de ouders. Als zij weigeren, moet je – soms in het buitenland – procederen over het gezag’’, zegt Flierman. ,,Het kan ook gevaarlijk voor een kind zijn om ouders in te lichten. Als het voor de veiligheid beter is, betrekken we ouders er pas later bij.’’

Dat gebeurde bij de minderjarige Razi*. Een van zijn ouders had hem verteld dat hij zijn andere ouder in Afrika zou bezoeken. Uiteindelijk werd hij in een ander land achtergelaten op een kostschool.

Razi vluchtte en verbleef op verschillende plekken. Pas na enkele jaren kon en durfde hij contact op te nemen met de ambassade. ,,Hij leidde een zwervend bestaan. Dat maakte contact lastiger. Bovendien dreigde een van de ouders terugkeer naar Nederland te blokkeren’’, vertelt gezinsmanager Tobias.

Een van de ouders dreigde terugkeer naar Nederland te blokkeren

Tobias

,,Het moet veilig zijn voor het kind maar ook voor mij en mijn collega’s. Pas toen bleek dat het veilig genoeg was om terug te keren, hebben we op de laatste dag gemeld dat we hem zouden meenemen. Hij nam afscheid van enkele mensen en we gingen direct naar het vliegveld.’’

Paspoortcontrole

Paspoortcontrole © anp

Hoewel alle papieren geregeld waren, was het bij de douane even spannend. De medewerkster weigerde om Razi door te laten en dreigde iedereen erbij te halen. Dat deed ze uiteindelijk niet. ,,Zo’n operatie is emotioneel loodzwaar’’, vertelt Tobias. ,,Toen we in het vliegtuig naar Amsterdam zaten, kwam het trauma bij de jongen naar boven. Hij werd emotioneel, en mijn collega en ik hebben ook een traantje weggepinkt.’’

Met de zomer voor de deur start het LKHA vandaag een campagne. Docenten en mentoren worden opgeroepen om signalen van mogelijke slachtoffers te herkennen.

Traumatisch

Flierman: ,,Als kinderen bang zijn om op vakantie te gaan, niet alleen naar school mogen of er is sprake van plotseling vertrek naar het buitenland, kan dat een aanwijzing zijn voor achterlating. Het is belangrijk om in gesprek te gaan met het kind.’’

Voor slachtoffers is achterlating een traumatische ervaring. Ze moeten bij terugkeer niet alleen een nieuw leven opbouwen, maar zijn ook emotioneel beschadigd. Flierman: ,,Achterlating is een vorm van kindermishandeling.’’ Herstel van de relatie met de ouders gaat vaak moeizaam of is niet mogelijk.

Issa en Razi gaat het redelijk goed. Issa heeft zijn school opgepakt en woont bij zijn vriendje dat hielp hem terug te keren. Met hem gaat het redelijk goed. Tobias: ,,Razi doet het fantastisch, maar hij is er nog niet. Hij is iedereen dankbaar. Alleen stapt hij nooit meer in een vliegtuig.’’

(*De namen van slachtoffers zijn gefingeerd)