NEDERLANDSE GEHEIME DIENST LEVERDE BEWIJS VOOR RUSSISCHE HACKS

De Russische militaire inlichtingendienst GROe heeft in april geprobeerd om de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW) in Den Haag te hacken. Dat verklaarde defensieminister Ank Bijleveld donderdag op een, voor dit soort zaken, ongebruikelijke persconferentie. Een van de vier daders heeft in een eerder stadium tevens informatie over het MH17-onderzoek proberen te verkrijgen.

advertentie
Defensieminister Ank Bijleveld, de baas van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst, Onno Eichelsheim, en de Britse ambassadeur Peter Wilson tijdens de persconferentie. Foto REUTERS

Bijleveld noemt het ‘zeer zorgelijk’ dat de OPCW doelwit was van ondermijning door de Russische militaire inlichtingendienst. De vier daders zijn nog op de dag van hun mislukte hackpoging het land uitgezet. Uit onderzoek van de apparatuur van de Russische inlichtingenofficieren, die bij hun uitzetting werd afgepakt, blijkt dat één van hen in een eerder stadium zijn pijlen heeft gericht op het onderzoek van Maleisië naar de MH17-ramp.

Minister Bijleveld noemt het naar buiten brengen van de inlichtingenkwestie – en de identiteit van de Russische daders – ‘een buitengewone zaak’. ‘Normaal brengen wij niets naar buiten. Dat Nederland daar nu toch toe besluit, heeft te maken met een aanklacht van het Amerikaanse Ministerie van Justitie tegen diverse Russische inlichtingenofficieren, die later vanmiddag naar buiten komt.’

Ook hoopt Bijleveld er  een signaal mee af te geven. ‘De GROe moet stoppen met deze geheime cyberoperaties.’  Het kabinet heeft de Russische ambassadeur in Nederland bij zich geroepen om tekst en uitleg te geven.

‘Russen hadden maar één doel’

Majoor-generaal Onno Eichelsheim, hoofd van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst, legde op de persconferentie minutieus uit hoe de hackpoging is verijdeld. Ook maakte hij de namen van de vier betrokken inlichtingenofficieren bekend: Aleksej Morenets, Jevgeni Serebrjakov, Oleg Sotnikov en Aleksej Minin. ‘Zij hadden maar één doel voor ogen’, benadrukte Eichelsheim. ‘En dat was inbreken op de netwerken van de OPCW.’

De vier Russen arriveerden op 10 april in Nederland. Zij werden op Schiphol onthaald door een medewerker van de Russisiche ambassade. Een dag later, op 11 april, werd de MIVD duidelijk dat de Russische inlichtingenofficieren bezig waren met de verkenning voor een zogeheten close access hack-operatie. Daarmee  probeerden zij de wifiverbindingen van het OPCW te hacken.

Op 13 april 2018 voerde de MIVD om kwart voor 5 ‘s middags een contra-operatie uit. De Russische aanval werd daarmee verijdeld. In de kofferbak van een door de Russen gehuurde Citroën C3 troffen zij hoogwaardige apparatuur aan om wifiverbindingen op afstand te kunnen hacken. Ook hadden de officieren 20 duizend euro en 20 duizend dollar in contanten bij zich. ‘Dat heb ik normaal niet bij me als ik op vakantie ga’, aldus Eichelsheim. De vier daders zijn nog dezelfde dag op een vliegtuig naar Moskou gezet.

Telefoons die zijn gebruikt door de Russische militaire inlichtingendienst voor de cyberaanval. Foto Uit de persconferentie van het ministerie van Defensie

Hacken van Amerikaanse Democratische Partij

De persconferentie in Den Haag volgde op een verklaring van de Britse minister van Buitenlandse Zaken Jeremy Hunt in de nacht van woensdag op donderdag. Volgens Hunt gebruiken de Russen een groot netwerk van hackers om misleidende informatie over zeer uiteenlopende onderwerpen te verspreiden. De Russische hacks zijn ‘in flagrante strijd’ met het internationaal recht en kosten de getroffen landen miljoenen euro’s, stelt hij.

Uit onderzoek van het Britse National Cyber Security Center (NCSC) zou blijken dat de Russische geheime dienst verantwoordelijk is voor het hacken van de Amerikaanse Democratische Partij in 2016 en het stelen van mails van een in Groot-Brittannië gevestigde tv-zender in 2015. Ook de aanval van vorig jaar op het internationale dopinginstituut WADA zou het werk zijn van de Russen. Dit voorjaar werden in Den Haag twee Russische spionnen aangehouden die betrokken zouden zijn bij die laatste cyberaanval.

De Russische staat heeft iedere betrokkenheid bij hacks altijd categorisch ontkend. Wel was het volgens de Russische president Vladimir Poetin mogelijk dat ‘patriottische Russen’ cyberaanvallen hebben uitgevoerd.

De vier daders bij hun aankomst in Nederland op 10 april 2018. Op 13 april werd de Russische hackpoging verijdeld. Nog dezelfde dag zijn de vier mannen uitgezet. Foto Uit de persconferentie van het ministerie van Defensie

‘Roekeloos en willekeurig’

Volgens Hunt zijn de hack-aanvallen waarmee de Russen westerse democratieën bestoken ‘roekeloos en willekeurig’. ‘Ze proberen de verkiezingen in andere landen te ondermijnen en te beïnvloeden’, aldus Hunt. ‘Dit gedragspatroon toont aan dat ze opereren zonder rekening te houden met het internationale recht of de gevestigde normen aan waarden en met een gevoel van straffeloosheid en zonder consequenties.’

‘Onze boodschap is duidelijk – samen met onze bondgenoten zullen we de pogingen om de internationale stabiliteit te ondergraven blootleggen en beantwoorden’, waarschuwt Hunt de Russen.

De Britse regering beschuldigde Rusland eerder al van een poging tot moord op voormalig dubbelagent Sergei Skripal in Salisbury. Skripal werd in maart bewusteloos gevonden na een aanval met zenuwgas. Minister Stef Blok van Buitenlandse Zaken schaarde zich achter de conclusie van de Europese Raad dat Rusland waarschijnlijk verantwoordelijk is, waarop Nederland twee Russische diplomaten uitzette. Rusland ontkent de beschuldigingen en verdenkt Groot-Brittannië ervan informatie te manipuleren.

Exterieur van het OPCW in Den Haag. Foto EPA
NEDERLANDSE GEHEIME DIENST LEVERDE BEWIJS VOOR RUSSISCHE HACKS

Digitale agenten van de AIVD infiltreerden in de zomer van 2014 in de beruchte Russische hackgroep Cozy Bear. Ze zagen zo als eersten hoe Russische hackers in verkiezingstijd doelen in de VS bestookten: de Democratische Partij, het ministerie van Buitenlandse Zaken en zelfs het Witte Huis. Het was cruciaal bewijs en aanleiding voor de FBI om een onderzoek te beginnen.

In cyberwereld geldt het recht van de sterkste

Hoe bijzonder is de Russische bemoeienis met de Amerikaanse verkiezingen? En wat kunnen de VS voor tegenmaatregelen nemen? De methode van de Russen mag nieuw zijn, dit soort bemoeienis zeker niet.

Waarom zijn de hackers van de AIVD zo goed? Vijf vragen

Al bijna twintig jaar investeert de AIVD in digitale spionage. Die kennis loont, maar er zijn meer redenen waarom Nederland bij de top zit.

Hoe Nederland een hoofdrol speelde bij het opsporen van een Russische internetcrimineel (en die toch op vrije voeten bleef)

Om cybercriminelen te vangen, werkt Nederland nauw samen met Rusland, het hackersland bij uitstek. Een uiterst ongemakkelijke samenwerking, blijkt uit de jacht op Jevgeni Bogatsjov.

Wat doet de OPCW eigenlijk? 

De organisatie voor het verbod op chemische wapens, de OPCW, kreeg in 2013 de Nobelprijs voor de Vrede toegekend gekregen. Wat de organisatie precies doet, kun je hier lezen.