Geheime dienst AIVD is bezorgd over de opleving van rechts-extremistische clubs in Nederland. Zo’n groep is ‘United We Stand’ uit Oost-Groningen

Geheime dienst AIVD is bezorgd over de opleving van rechts-extremistische clubs in Nederland. Zo’n groep is ‘United We Stand’ uit Oost-Groningen.

‘United We Stand’ wordt bij naam genoemd in de nieuwe publicatie van de AIVD over de opleving van rechts-extremisme in Nederland.

Volgens de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst doen rechts-extremisten vaker uitspraken die geweld aanmoedigen en verheerlijken tegen met name moslims. „Bovendien heerst in deze kringen een grote fascinatie voor vuurwapens. Menigeen probeert een wapenverlof te krijgen om legaal over een vuurwapen te kunnen beschikken.”

Burgerwachten

‘United We Stand’ (UWS) is een afsplitsing van de extreemrechtse groep ‘Soldiers of Odin’. De groep is met name actief in de omgeving van Winschoten en gebruikt ook de langere naam ‘United We Stand – Protecting Our Citizens’. De groep zegt burgerwachten te willen vormen om de ‘eigen bevolking’ te beschermen tegen migranten

Toen de club nog behoorde tot de ‘Soldiers of Odin’ kwamen aanhangers uit Winschoten in juli 2016 in het nieuws wegens het staande houden en het overdragen aan de politie van een vluchteling die werd beschuldigd van seksuele intimidatie.

Nazi-tatoeages

De UWS-leider heeft uitgesproken neonazistische opvattingen, aldus onderzoeker Willem Wagenaar van de Anne Frank Stichting. Wagenaar geldt als dé deskundige in Nederland op het gebied van extreem-rechts. „Hij zit onder de tatoeages en heeft in verleden nazistische Facebookpostings gedaan.”

‘Soldiers’: bezorgde burgers of nazi’s?
Lees verder

UWS telt naar schatting vijf tot tien personen. In het voorjaar van 2017 maakte UWS de afspraak met de extreemrechts groep NVU om samen demonstraties te organiseren. UWS-aanhangers doken op bij demonstraties in Maassluis, Den Haag en Ter Apel.

‘Kameraadschap Noord-Nederland’

Een andere beruchte neonazistische groepering in Noord-Nederland is ‘Kameraadschap Noord-Nederland’ (KNNL), voornamelijk actief in Winschoten, Veendam en Oude Pekela.

Deze extreemrechtse, nationaalsocialistische groep bestaat al ruim tien jaar, maar opereert pas sinds enige tijd onder deze naam. De club maakte oorspronkelijk deel uit van het ‘Blood & Honour’-netwerk, en gebruikte namen als ‘Skinheads Groningen’, ‘Blood & Honour-Noord’, ‘Nationaal Socialistisch Front’ en ‘Divisie Noordland’.

‘Winschoten’-clan’

De KNNL-kern bestaat uit een vijftiental personen, die elkaar zeker al tien jaar kent. Onderzoeker Wagenaar van kent de groep als de „Winschoten-clan”. De gemeente Winschoten slaagde in 2007 erin de groep kleiner te maken en te isoleren van jongeren met een deradicaliseringsprogramma, maar de groep kreeg acht jaar later toch weer nieuwe aanwas vanwege de verhitte asieldiscussie.

Het grootste deel van de huidige aanhang van Kameraadschap Noord-Nederland komt nog steeds uit Winschoten en omgeving. „Een kaderlid van de organisatie is verhuisd naar Oude Pekela, waar sindsdien ook enige activiteit zichtbaar is.”

‘Nazikroeg’

Een van de KNNL-oprichters startte in 2014 een illegale kroeg annex sportruimte in Veendam onder de naam ‘Rac ’n Roll Place’, bedoeld als ontmoetingsruimte voor de eigen achterban. In 2015 werd het landelijk berucht als ‘nazikroeg’ met Nederlandse vlaggen aan de muur. „Maar recentelijk lijken daar geen activiteiten meer te hebben plaatsgevonden.”

Kameraadschap Noord-Nederland bezocht aanvankelijk vooral demonstraties van extreemrechtse groepen in Duitsland, maar vanaf eind 2015 organiseerde de groep in Winschoten en Oude Pekela zelf ook acties tegen asielzoekers. Recent richt de groep zich vooral tegen extreemlinks en mengde zich in de discussie rond Zwarte Piet.

‘Knuffelen’ met antifascisten

Een KNNL-delegatie zocht de confrontatie in Groningen met tegenstanders van Zwarte Piet, ook waren ze aanwezig bij de intocht in Maassluis, waar ze op zoek waren – samen met voetbalhooligans – naar demonstranten tegen Zwarte Piet. Ook dreigde de KNNL in maart 2017 in Groningen antifascisten te komen „knuffelen” tijdens een antiracismeconcert (‘Rock Against Racism’). Een tiental neonazi’s verscheen ook daadwerkelijk bij het concert.

Kameraadschap Noord-Nederland zit ook diep in de extreemrechtse muziekscene. In Oost-Groningen zijn enkele concerten georganiseerd waar neonazistische muzikanten speelden. Ook worden neonaziconcerten in Duitsland bezocht door de KNNL-leden.

Uitgaansgeweld

In het verleden waren KNNL-leden veelvuldig betrokken bij uitgaansgeweld. Recent ging de groep actief op zoek naar de confrontatie met (extreem)linkse tegenstanders. In de aanloop naar een demonstratie van Pegida in Groningen in april 2017 hoopte KNNL de confrontatie aan te kunnen gaan met antifascisten, die tegendemonstraties hadden aangekondigd.

In Groningen woont één van de kernleden van de extreemrechtse groep ‘Anti-Zionist Front/Anti-Zionistische Aktie’. Deze nationaalsocialistische groep keert zich vooral tegen Joodse en pro-Israëlische organisaties.

‘Frysk Heidens Front’

In Friesland is sinds 2015 de extreemrechts groep ‘Frysk Heidens Front’ actief. De aanhang is beperkt tot een tiental personen, die zichzelf presenteren als motorclub. De oprichter en ‘president’ is als sinds de jaren tachtig actief in extreemrechtse kringen.

De Friese aanhang dook op bij demonstraties door heel Nederland tegen de komst van vluchtelingen. Ook waren ze zichtbaar in Friesland bij lokale protesten tegen de komst van vluchtelingen of vestigingsplannen voor een asielzoekerscentrum.

Intocht Sinterklaas

In de aanloop naar de landelijke intocht van Sinterklaas in 2017 in Dokkum kondigde het ‘Frysk Heidens Front’ aan om demonstranten tegen Zwarte Piet tegen te houden. Bij de blokkade van de snelweg waren echter – voor zover zichtbaar – geen vertegenwoordigers aanwezig van het ‘Frysk Heidens Front’.

Aanhangers van het ‘Frysk Heidens Front’ tonen op sociale media hun fascinatie voor gewelddadige acties en wapens. Begin 2017 was een Facebook-bericht met een foto van vuurwapens aanleiding voor een politie-inval in het huis van de president van het Frysk Heidens Front. Daarbij werd niets gevonden, maar hij werd wel ontslagen als fractiemedewerker van de Fryske Frijheids Partij. De president was al eerder met justitie in aanraking gekomen wegens wapenbezit.

Rol Eite Homan uitgespeeld

De rol van de landelijk beruchte Groninger neonazi Eite Homan – die door heel Europa contacten had binnen de kringen van neonazi’s – is totaal uitgespeeld, aldus onderzoeker Wagenaar.

„Dat is een oude man geworden, zeer onbenaderbaar. Hij heeft een arbeidsongeluk gekregen in een haven en is sindsdien fysiek minder mobiel. Maar hij heeft nog wel steeds dezelfde ideologische overtuiging.” Homan kreeg in de haven van Delfzijl een boomstam op zijn been.

Hitlerverheerlijking

De geheime dienst AIVD noemt de Groninger groep ‘United We Stand’ (UWS) in haar deze week verschenen rapport ‘Rechts-extremisme in Nederland, een fenomeen in beweging’ als één van de nieuwe extreemrechtsgroepen die zijn ontstaan tegen moslims en asielzoekers.

Nieuw extreemrechts heeft weinig met thema’s zoals Hitlerverheerlijking of antisemitisme, maar is vooral anti-islamitisch en anti nieuwkomers. „Het anti-islamgedachtegoed wordt vaak gecombineerd met ideeën over nationale identiteit. Zo is het behoud van Zwarte Piet een jaarlijks terugkerend thema”, aldus de geheime dienst.

Extreemrechtse scene minder overzichtelijk

Volgens de AIVD is de extreemrechtse scene stukken minder overzichtelijk geworden dan het jarenlang was met een aantal relatief kleine groeperingen met vaak één duidelijke leider en een vastomlijnde ideologie.

„Een deel van de scene niet langer in groepen in te delen. De onderlinge samenhang krijgt vorm in ad-hoc coalities en fluïde contacten, maar draagt geen naam. De rechts-extremistische scene gedraagt zich daardoor onvoorspelbaarder dan voorheen. Rechts-extremisten zijn in de afgelopen jaren steeds meer gebruik gaan maken van sociale media en chat-apps. Dit heeft een grote impact op hoe de rechts-extremistische scene zich organiseert en gedraagt.”

Bedreigingen

„De dynamiek van sociale media zorgt ervoor dat gebruikers elkaars opvattingen steeds bevestigen en versterken. Gebeurtenissen waarbij moslims of de islam betrokken zijn, worden bijvoorbeeld stelselmatig in een rechts-extremistisch daglicht gezet om het gevoel van ‘wij’ (de blanke Nederlanders) versus ‘zij’ (de moslims) te versterken”, aldus de AIVD

„Vaak worden dit soort berichten gevolgd door ‘hate posts’. Niet zelden wordt moslims hierin de dood toegewenst of worden bedreigingen geuit. Chat-apps zoals WhatsApp en Telegram zorgen ervoor dat traditionele organisatiestructuren minder belangrijk zijn geworden. Een groeps-app volstaat om afspraken te maken, informatie uit te wisselen of voorbereidingen te treffen voor acties.”

Onder druk van Facebook-maatregelen om haatberichten sneller te herkennen en te verwijderen, signaleert de AIVD een trend dat rechts-extremisten uit Nederland hun activiteiten op social media verplaatsen naar VK, de Russische tegenhanger van Facebook. „Daar wanen zij zich vrij om zich zonder enige remming te kunnen uiten.”

Geweld

Rechts-extremistisch gemotiveerd geweld is relatief zeldzaam in Nederland. Zeker vergeleken met Duitsland, waar in 2016 maar liefst 1600 geweldsincidenten plaats hadden met een rechts-extremistische signatuur. In Nederland zijn er naar schatting „maximaal enkele tientallen per jaar”, aldus de AIVD.

Een voorbeeld is de brandstichting met molotovcocktails bij een moskee in Enschede in februari 2016, het allereerste geval van rechts-extremistisch terrorisme in ons land.

Fascinatie voor vuurwapens

Het aanmoedigen en verheerlijken van geweld neemt binnen extreemrechts wél toe, aldus de AIVD. „Bovendien heerst in deze kringen een grote fascinatie voor vuurwapens. Zo probeert menigeen een wapenverlof te krijgen om legaal over een vuurwapen te kunnen beschikken. Verbaal geweld en een fascinatie voor vuurwapens zijn echter niet direct een afspiegeling van de bereidheid om de daad bij het woord te voegen. Men gaat bijvoorbeeld uit vrees voor de persoonlijke consequenties, zoals het verlies van werk, niet over tot handelen.