Gegijzelde Ewold Horn ( vanaf 1 febr 2012 ) gevangen in schimmenspel: ‘We doen alles om The Dutchman te vinden’

Al zeven jaar wordt Ewold Horn uit Termunten gevangengehouden in het zuiden van de Filippijnen. Lokale legereenheden speuren in het junglegebied naar de Nederlander. ,,Het is ingewikkelder dan u denkt.’’

Zijn broer moest even goed kijken of hij het wel was. Jed Quimbo was zeker 10 kilo lichter dan toen hij anderhalf jaar geleden werd ontvoerd. In plaats van vrolijke stekeltjes had hij nu haar tot op zijn schouders. Maar het was waar: Quimbo (28), burgemeesterszoon uit het zuiden van de Filippijnen, was eindelijk vrij. Op 31 december vorig jaar droegen tussenpersonen hem over aan zijn broer, een dag later werd hij met trots gepresenteerd door de lokale legereenheid.

Goed nieuws voor familie en vrienden

De vrijlating van Quimbo, slachtoffer van terreurgroep Abu Sayyaf, was vorige week groot nieuws in het islamitische zuiden van de Filippijnen. En Quimbo had nog meer goed nieuws. Want tijdens zijn ontvoering was hij niet alleen geweest: hij had gezelschap gehad van vijf andere gijzelaars, die allemaal nog in relatief goede gezondheid zijn. Onder hen: Ewold Horn, de Nederlander van wie al zeven jaar geen teken van leven is vernomen.

Vrijgelaten gijzelaar: ontvoerde Ewold Horn is nog steeds redelijk gezond (en er is nieuwe hoop op vrijlating)
Lees verder

De uitspraken van Quimbo waren goed nieuws voor de familie en vrienden van Ewold Horn, de vogelaar die op 1 februari 2012 verdween tijdens een vogelreis op het eilandje Tawi Tawi. Zeker toen amper een week later nóg een slachtoffer van de groep werd bevrijd: Samsul Saguni, een visser uit Indonesië die in september vorig jaar uit zijn bootje was geplukt door terroristen

Maar de berichten riepen ook een belangrijke vraag op: als het leger deze gijzelaars kan bevrijden, waarom Ewold dan niet? De simpele versie van het antwoord: de burgemeesterszoon en de visser werden niet bevrijd dankzij het leger, maar vooral dankzij uitgebreide onderhandelingen met lokale machthebbers. Quimbo’s broer Justin besloot vorig jaar contact te zoeken met Abdusakar Tan (68), de voormalig gouverneur van de provincie Sulu, waar Abu Sayyaf het machtigst is. En die bleek de sleutel.

‘Het is ingewikkelder dan u misschen denkt’

,,Dit is inderdaad vooral het succes van de lokale leiders in Sulu, met name van meneer Tan’’, bevestigt luitenant-kolonel Gerry Besana van WestMinCom, de lokale eenheid van het Filippijnse leger. ,,Hij kent de familieleden van Abu Sayyaf-terroristen, kan met ze onderhandelen. Wij niet. Zonder zijn hulp waren deze slachtoffers niet bevrijd. Het is ingewikkelder dan u misschien denkt.’’

Op de wereldkaart is Sulu een klodder verf met spetters. Tientallen eilandjes zijn het, veelal onbewoond en dichtbebost, soms maar 50 meter breed. In het midden ligt Jolo, veruit het grootste eiland in de archipel, ruim zes keer zo groot als Texel. Het bestaat voor het overgrote deel uit junglegebied. Hier zit Ewold Horn gevangen.

Einde met betaling van losgeld of onthoofding

Honderden slachtoffers hield Abu Sayyaf hier sinds 1990 al gegijzeld, meestal eindigend met de overhandiging van losgeld, soms met onthoofding. De leden verplaatsen zich makkelijk, kennen het gebied beter dan het leger. En ze worden er lang niet zo gehaat als je zou denken: een deel van de miljoenen die de groep met losgeld ophaalt, steken de leiders in de samenleving. In dit arme, islamitische deel van het verder christelijke land, ver van de hoofdstad Manilla, hebben mensen soms meer vertrouwen in Abu Sayyaf dan in de overheid.

Het Filippijnse leger speurt de uitgestrekte junglegebieden af, maar kan niets zonder de informatie van lokale machthebbers. En hun positie is lang niet altijd duidelijk. Van diverse bestuurders wordt gefluisterd dat ze heimelijk samenwerken met Abu Sayyaf. Bij veel ontvoeringen blijken ambtenaren uit het gebied actief betrokken. Zo bleek een politieman een rol te hebben gespeeld in de kidnap van de Australiër Warren Rodwell, in 2011. De agent bleek de neef van een Abu Sayyaf-strijder.

(Tekst leest door onder de foto)

Een foto van Ewold Horn (links), samen met een Zwitser en een Filippijnse gids, die in februari 2012 door de politie in de Filippijnen verspreid is. Foto: Archief EPA

Ewold Horn zit gevangen in een schimmenspel

Typerend voor de schimmenwereld waarin Ewold Horn terecht is gekomen, is oud-gouverneur Tan. Hij is al jaren één van de machtigste mensen in de archipel, en speelde een hoofdrol in diverse bevrijdingsacties. Zijn status werd nog groter nadat hij een bomaanslag overleefde in 2010. Maar Tan wordt ook beschuldigd van hechte banden met ontvoerders, en werd zelfs verdacht van hulp bij de ontsnapping van drie Abu Sayyaf-leden uit de gevangenis. ,,Het is een publiek geheim dat de heer Tan contact heeft met terroristen’’, erkent luitenant-kolonel Besana. ,,Maar zonder zijn contacten waren veel slachtoffers niet bevrijd.’’

Kunnen dergelijke contacten ook leiden tot de bevrijding van Ewold Horn? We hadden de afgelopen jaren contact met tientallen lokale leiders, activisten en andere bronnen op het eiland, op zoek naar informatie over de situatie van Horn. Zo ontstond ook contact met een welzijnswerker, van wie vaststaat dat hij met zijn contacten zeker één ontvoering heeft beëindigd, ruim tien jaar geleden. ,,Als de familie het wil, kan ik een boodschap naar zijn ontvoerders sturen’’, zegt hij een halfjaar geleden. Inmenging van de autoriteiten wil hij niet.

‘Te veel publiciteit kan zijn zaak schaden’

We zoeken contact met de familie van Horn, maar die houdt contact met de pers al jaren af, op dringend advies van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Het blijkt onmogelijk om de lokale welzijnswerker in contact te brengen met de familie: het ministerie zelf hult zich immers al evenzeer in stilzwijgen over de zaak, en zegt al jarenlang niets meer dan dat de zaak van Horn ‘al vanaf de eerste dag de volle aandacht van het ministerie heeft’. Verder geen commentaar. De reden: te veel publiciteit kan de zaak van Horn schaden.

Dat betekent niet dat er niets gebeurt, benadrukt het ministerie. Maar alles gebeurt in stilte. En daar houdt ook de rest van Den Haag zich aan: in de zeven jaar van zijn vermissing is zelfs nooit een Kamervraag over Ewold Horn gesteld. Gevraagd naar de reden zeggen meerdere Kamerleden met de portefeuille Buitenlandse Zaken de zaak zelfs helemaal niet te kennen.

‘Hij is zeker nog in leven’

Intussen speuren de troepen van de lokale legereenheid Westmincom verder naar de Nederlander. Er zijn positieve signalen: het aantal gijzelingen is de laatste twee jaar sterk teruggedrongen, mede doordat Abu Sayyaf zware verliezen heeft geleden bij legeracties. De versterkte legerinzet door de omstreden president Duterte betaalt zich uit.

Met de hulp van lokale leiders hopen we de resterende acht gijzelaars snel vrij te krijgen

,,We schatten in dat de groep nog tweehonderd strijders heeft in Sulu’’, zegt luitenant-kolonel Besana. Die zijn verdeeld over tien kleinere strijdgroepen, verspreid over het eiland. Besana vertelt dat Abu Sayyaf nog acht gijzelaars in handen heeft: behalve Horn een Vietnamees, twee Indonesiërs en vier Filippino’s. Voorheen lag dat aantal veel hoger. ,,Door de militaire inzet heeft Abu Sayyaf het moeilijk. Met de hulp van lokale leiders hopen we de resterende acht gijzelaars snel vrij te krijgen.’’

Over Ewold Horn kan Besana alleen maar zeggen dat hij ‘zeker nog in leven is’. ,,Hij is bij Abu Sayyaf, maar we weten niet hoe het met zijn gezondheid is gesteld, en hoe zijn positie nu is. Wij begrijpen ook niet waarom zijn ontvoering zo lang duurt. Bij sommige gijzelaars nemen we het Stockholm-syndroom waar: zij sluiten zich aan bij de terroristen. We hebben geen enkele aanwijzing dat dat met The Dutchman ook is gebeurd: het zou een verklaring kunnen zijn voor het feit dat wij geen concrete eis voor losgeld hebben ontvangen. Maar we weten het pas als we hem vinden.’’

En dat moment komt hopelijk snel, zegt Besana. Hij wil de familie geen valse hoop geven, maar is positief. ,,We weten in welk gebied hij is, we kennen de leider van de groep. Zodra we hem vinden, zal zijn familie het van ons horen. We willen hem dolgraag vinden.’’

Tekst van 2017  ( vrijlating Derk Bolt)

Was ontvoerde Ewold ook maar bekende Nederlander’

Derk Bolt en Eugenio Follender zijn vrij, maar er is nóg een Nederlander ontvoerd. Ewold Horn uit Groningen wordt al vijf jaar vastgehouden op een Filippijns eiland. Zijn vrienden zijn verbitterd. ,,Over Ewold hoor je niemand.’’

Voorpagina’s, extra journaals, een opgeluchte minister: de aandacht voor de ontvoering van Derk Bolt en zijn cameraman was de voorbije week enorm. Het contrast kan nauwelijks groter met de zaak van Ewold Horn, over wie al vijf jaar vrijwel niets naar buiten komt. ,,En dat doet pijn’’, zegt een vriend van de ontvoerde Groninger. ,,We zeiden de voorbije dagen tegen elkaar: was Ewold ook maar een bekende Nederlander.’’

Vergeten

Vrienden en familie van Horn zwijgen in het openbaar al vijf jaar over de zaak, op advies van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Maar dat er zo weinig aandacht voor de zaak is en Nederland hem vergeten lijkt, doet pijn.

,,We begrijpen dat Derk Bolt een bekende Nederlander is en dat hij daarom extra aandacht krijgt’’, zegt een vriend van de familie op voorwaarde van anonimiteit. ,,Maar dit verschil is niet uit te leggen. Voor deze zaak is in vijf dagen al meer aandacht geweest dan voor Ewold in de afgelopen vijf jaar.’’

Vogelspotter

Op 1 februari 2012 verdwijnt de Groningse vogelspotter op het Filippijnse eiland Tawi-Tawi, waar hij op zoek is naar een zeldzame vogel. Hij wordt gekidnapt, vermoedelijk door leden van de terreurgroep Abu Sayyaf. Die ontvoeren vaker mensen in het zuiden van de Filippijnen, en liefst westerlingen, want die brengen het meeste geld op.

Zijn verdwijning verdwijnt al snel uit het nieuws. Er komt pas weer wat aandacht in 2014, als zijn Zwitserse vriend en medeslachtoffer Lorenzo Vinciguerra weet te ontsnappen. Ewold Horn kon niet met hem mee, vertelt de Zwitser na zijn ontsnapping. ,,Ewold had last van zijn rug en benen. Hij was bang dat hij ballast voor mij zou worden.”

Hij leeft

Daarna wordt het opnieuw stil. In januari van dit jaar zegt de lokale legercommandant Filemon Tan nog dat Horn leeft. ,,Volgens onze inlichtingendiensten was hij in december zeker nog in leven. En hij leek in goede conditie.’’ Hoewel er sindsdien ernstige onrust in het zuiden van het land is vanwege de opmars van terreurbeweging Maute, wordt er nog steeds naar de Nederlander gezocht, zegt de Filippijnse journalist Roel Pareno. ,,De lokale legertop zegt dat de zoektocht onverminderd doorgaat.’’

Het ministerie van Buitenlandse Zaken, dat geen uitspraken wil doen omdat dat de zaak zou kunnen schaden, is op de achtergrond nog altijd bezig met de ontvoering. Twee ambtenaren houden de familie van Horn op de hoogte. Ook deze week was er nog contact. Maar de rest van Nederland lijkt Ewold Horn vergeten. ,,En dat begrijp ik niet’’, zegt Filippijnen-kenner Evert de Boer, die de zaak van Horn wél op de voet volgt. ,,De ene ontvoering houdt het land in z’n greep, over de andere horen we al vijf jaar niks.’’

Een deel van de verklaring is dat de ontvoerders van Horn nooit iets hebben laten horen. ,,Zelfs geen foto om de losgeldeis kracht bij te zetten’’, zegt De Boer. ,,Dat is ongekend. Dat het ministerie niets over de zaak zegt is waarschijnlijk verstandig, maar dat de rest van Nederland Ewold vergeten is, vind ik moeilijk verteerbaar.’’