Neelie Kroes: Mark, neem een voorbeeld aan Macron

INTERVIEWDe achterban van de VVD mort over de klimaatplannen. Premier Mark Rutte moet zijn beleid beter uitleggen, vindt VVD-prominent Neelie Kroes. De verkiezingsuitslag is ‘een wake-upcall’: een signaal dat de liberale kiezer zich onvoldoende gehoord voelt.

Ze heeft net een lange vliegreis vanuit Amerika achter de rug, maar gaat zitten en heeft geen enkele moeite de uitslag van de Provinciale Statenverkiezingen te duiden. ,,Het is een wake-upcall,” zegt Neelie Kroes (77) even helder als afgemeten. De grande dame van de VVD – het enige vrouwelijke VVD-erelid – oordeelt als zowel ex-staatssecretaris, als oud-minister en voormalig Eurocommissaris.

,,De kiezer heeft gezegd: het ging om ons, over ons én voor ons, maar jullie hebben niet mét ons gepraat als het gaat om klimaat. Zeker in deze tijden van moderne communicatiemiddelen zijn er, bijvoorbeeld op sociale media, felle debatten gevoerd. Maar te weinig met de politiek, met de cockpit.”

De klimaatspanningen lopen hoog op bij de VVD

PREMIUM

De klimaatspanningen lopen hoog op bij de VVD

Lees meer

Daar waren toch de zogenoemde klimaattafels voor?

© Marlies Wessels

,,Dat is een mooi fenomeen, maar daarmee ben je nog niet in gesprek met burgers. Vertellen wat je aan het doen bent, is het eerste. Toen ik de Europees Commissaris werd met de portefeuille digitalisering, hebben we gezegd: we moeten gaan vertellen wat dat inhoudt. Anders denken mensen terecht: wat doet dat mens daar? Maar communicatie is niet alleen zenden. Het is nog veel meer: luisteren.‘’

Toch dringt de vraag zich op of haar partij die slag niet al verloren heeft. Uit onderzoek van het EenVandaag Opiniepanel in samenwerking met deze krant, blijkt dat een groot deel van de VVD-achterban vindt dat de partij een te linkse klimaatkoers vaart. VVD-kiezers stapten om die reden over naar Forum voor Democratie, dat de invloed van de mens op klimaatverandering marginaal noemt. ,,De klimaatdiscussie is nog niet verloren”, zegt Kroes hoopvol. ,,Hij is pas begonnen. Mensen missen alleen het overzicht. Die horen één ingrijpende maatregel en schrikken. Logisch. Tegelijk zijn er maar weinig mensen die negeren dat er iets gaande is met het klimaat. Ja, er is er een man in Amerika…maar goed, dat is een minderheid.”

Wat zou de politiek, of specifieker, uw partij moeten doen dan?

,,Een intense, diepe discussie. Neem de Franse president Emmanuel Macron. Als ik dat zie: wow!” zegt Kroes. Macron startte in reactie op de protesten van de Gele Hesjes een ‘nationaal debat’ om te discussiëren over klimaatbeleid en koopkracht. ,,Ik vind dat het voorbeeld. Dat hij daar zelf gaat staan, en niet zijn rechterhand of een ambtenaar. Dat zou ik hier ook willen zien. Niet alleen de premier en de minister, maar zo veel mogelijk politici.”

Emmanuel Macron.

Emmanuel Macron. © AFP

Bij deze uw advies aan Rutte om de zaaltjes in te gaan?

,,Ja. Mark, ik heb een goede besteding van je vrije tijd. De zalen in. Discussie. Met honderden mensen. Als je beelden ziet van Macron: dat is heftig. Bloed en zweet. Want je loopt als premier het risico dat je nat gaat, als je vragen niet kunt beantwoorden. Het kan politiek levensgevaarlijk zijn, maar het is het wel waard. Mensen zijn namelijk best bereid een vervelende boodschap te ontvangen, als ze het gevoel hebben dat naar hen wordt geluisterd.”

Is dat wat uw partij te weinig heeft gedaan, want de VVD is voorbijgestreefd door Forum voor Democratie?

,,Nieuw en een beetje appetijtelijk lokt ook iets uit, hè. Zo van: zullen we dat maar eens proberen. Met dat noorderlicht… tja. Het is een buitengewoon goed spreker, maar wel een demagoog. Hij gebruikt de overdrijving, want hij is slim genoeg te weten dat hij feiten geweld aandoet.”

Hij wint wel de verkiezingen.

Thierry Baudet.

Thierry Baudet. © ANP

,,Hij is zo populair geworden, omdat hij zich van niets en niemand iets aantrekt. Hij gaat in zijn nakie langs een zwembad liggen, duikt op zijn piano. Vrijgevochten. Ik herinner me dat Fortuyn met kritiek op Marokkaantjes óók zei: ik lig er weleens mee in bed. Hij tastte ook af waar de grenzen liggen.

,,Mensen vinden het leuk dat er eens iemand reuring in de tent brengt en moeilijke woorden gebruikt. Die heeft dan kennelijk doorgeleerd, denken ze. Maar wie weet wat de filosofie van Forum is, mag het zeggen. Maar ik zie óók wat Jesse Klaver heeft gedaan, die heeft wel die discussie in zaaltjes gezocht. En laten zien dat hij consistent kan groeien.‘’

Kroes kan erover meepraten hoe moeilijk het is klimaatbeleid te maken. In het tweede kabinet-Lubbers (1986-1989) was ze minister van Verkeer en Waterstaat toen ze met Ed Nijpels, minister van Milieu, milieumaatregelen wilde nemen. Zo moesten autorijders en huizenbezitters een prijs betalen, vond ze. Maar de VVD werd het intern niet eens en het kabinet viel.

Hebt u een déjà vu dezer maanden?

,,Ja en de feiten zijn nu nog veel groter geworden. In 1989 dachten we met mobiliteit een instrument te hebben om milieuproblemen af te remmen. In 2019 is het nog veel groter.”

Gingen jullie destijds ook te snel voor de achterban?

,,Ja. En wij hebben toen ook te weinig gecommuniceerd. Maar ik geloof dat dit kabinet het wel kán.”

En Rutte is nog steeds de juiste man om dat te leiden? Is zijn houdbaarheidsdatum in zicht?

Mark Rutte

Mark Rutte © ANP

,,Dat wordt altijd zo makkelijk gezegd. Maar hij is geen pak melk. Het unieke aan Mark is dat hij niet arrogant is en zich niet almachtig waant. Hij luistert naar mensen om zich heen. En is zo nuchter als wat.‘’

Ter illustratie verhaalt Kroes hoe ze vorig jaar met één van haar Amerikaanse kleindochters bij Rutte in het Torentje langsging voor een ‘glaasje limonade’. ,,Ik zei tegen haar: dit is onze minister-president en dit is ons Witte Huis. Bij Obama was ze ook weleens geweest, omdat haar oom voor hem werkte. Rutte vertelde haar dat hij had geoefend hoe hij Trump een hand moest geven.” Maar, zegt Kroes, haar toen 10-jarige kleindochter wilde ook wel wat advies geven. Over het milieu, nota bene. ,,Hij zei: wat dan? Dus ze gaf wat tips. Maar Mark vroeg: doen jullie daar dan wel voldoende aan? Ze zei nee, want onze president… nou goed, dat was wel duidelijk. Even later staan we buiten en zegt ze: wat een aardige man is dat. Hij luisterde wel.” Maar om nog eens te benadrukken dat de premier nog beter moet gaan luisteren, maakt Kroes de anekdote af. ,,Maar hij maakte geen aantekeningen, zei ze wel.‘’