‘De angst dat andere Duitse partijen ideeën van de AfD overnemen, is groter dan de angst voor de AfD zelf’

Rumoer in de Duitse politiek nu Annegret Kramp-Karrenbauer (AKK), beoogd opvolger van Merkel, is opgestapt. We bellen met Duitsland-correspondent Sterre Lindhout over de nieuwe opvolgers, de angst voor de AfD en spanningen in de coalitie in Berlijn.

Hoe kan een regionale kwestie in Duitsland zo uit de hand lopen?

‘In de Duitse politiek geldt één groot taboe: samenwerken met de AfD. De uitslag van de verkiezingen in Thüringen, een kleine deelstaat in het voormalige Oost-Duitsland, was vorig jaar een moeilijke. De linksradicale Die Linke werd de grootste partij, gevolgd door de AfD. Een klassieke coalitie was niet mogelijk, omdat bijvoorbeeld de CDU niet wilde samenwerken met Die Linke.

‘De opzet was vervolgens om een kandidaat van Die Linke als premier te kiezen, die een minderheidsregering moest vormen. Maar hij kreeg niet genoeg stemmen. Tot ieders verbazing werd hierna de kandidaat van de liberale FDP de winnaar, dankzij de stemmen van de AfD en de CDU.

Dat een regionale CDU-fractie zo optrad, werd gezien als een groot verlies voor AKK. Zij werd anderhalf jaar geleden CDU-voorzitter, terwijl Merkel nog tot 2021 zou aanblijven als bondskanselier. Deze combinatie is niet gebruikelijk. Haar begin was ook niet goed: ze won nipt de partijverkiezing, dus ze had niet echt de volledige steun van de partij.’

Is het geen overdreven reactie van Kramp-Karrenbauer om dan meteen op te stappen?

‘Zij zegt dat wat er is gebeurd in Thüringen niet goed is voor de partij. Toch is iedereen verbaasd over haar besluit. Wel heeft ze een aantal blunders begaan de afgelopen tijd. Zo maakte ze een racistische carnavalsgrap die slecht viel. Ze twijfelde op een gegeven moment ook of ze genoeg steun had in de partij. Indirect geeft ze Merkel nu de schuld van de situatie: ze sneerde dat Merkel op de achtergrond nog zo’n grote rol speelt. Merkel regeert nu 15 jaar en heeft, ook al is ze geen CDU-voorzitter meer, nog veel touwtjes in handen.’

ZEIT ONLINE

@zeitonline

Die deutsche Politik war für ihre Stabilität berüchtigt, aber damit ist es nun erstmal vorbei, schreibt @jalenz. Der Rückzug von Annegret Kramp-Karrenbauer ist nur einer von vielen Belegen. https://www.zeit.de/politik/deutschland/2020-02/cdu-vorsitz-annegret-kramp-karrenbauer-parteien-instabilitaet 

CDU-Vorsitz: Nicht jede Krise ist eine Gefahr

Der Rückzug der CDU-Vorsitzenden ist nur das jüngste Beispiel: Die deutsche Parteienlandschaft wird dynamischer und instabiler. Dadurch entstehen ganz neue Möglichkeiten

zeit.de

See ZEIT ONLINE’s other Tweets

Hoe wordt in Duitsland gereageerd op al deze politieke ontwikkelingen?

‘Dit is men niet gewend. Duitsers waren jarenlang gewend dat er in het parlement maar vier partijen waren. Nu moeten ze omgaan met moeilijke coalities. Sommigen vragen zich af of na de SPD nu ook de CDU instort. De tweede reactie is dat de AfD bij dit alles veel garen spint. Door aan te blijven als bondskanselier, geeft Merkel de AfD munitie. Een flink deel van de sentimenten uit rechts-radicale hoek is gericht tegen Merkel. Door wat er nu in de CDU gebeurt, komt de vraag op hoe lang de regeringscoalitie met de SPD nog standhoudt.’

Is er een optie dat Merkel binnenkort opstapt?

‘Het kan. Maar voorlopig trekt ze niet de conclusie dat haar tijd voorbij is. De nieuwe CDU-voorzitter, die in de komende maanden wordt gekozen, kan van Merkel eisen dat ze plaatsmaakt voor een ‘tussenpaus’ tot aan de verkiezingen van volgend jaar. De nieuwe voorzitter kan ook Merkel opvolgen als bondskanselier, maar de SPD zal dat niet accepteren. In deze regering heeft die partij nog veel te vertellen, dat zal minder worden als een rechtsere kandidaat voorzitter wordt van de CDU. Het einde van deze coalitie is vaak voorspeld de afgelopen jaren, maar het kabinet zit er nog steeds. Misschien komt dat omdat er in Duitsland een vrees is voor onvoorspelbare gebeurtenissen.’

Wie zijn de kandidaten om CDU-leider te worden en Merkel op te volgen?

‘Er worden vier namen genoemd, drie van hen zijn conservatiever dan Merkel. Een van deze rechtse kandidaten is Friedrich Merz, die in 2018 nipt van AKK verloor. Een jonge kandidaat is Jens Spahn, de minister van Gezondheid. Hij is ambitieus en was een grote criticus van Merkel tijdens de vluchtelingencrisis in 2015.

Ook Markus Söder is een optie, de leider van de conservatieve zusterpartij CSU en premier van Beieren. Hij voert nu actie tegen de maximumsnelheid op de Duitse wegen. Maar dit is nooit eerder gebeurd: een CSU’er die baas wordt van de CDU. En dan is er Armin Laschet, de premier van Noordrijn-Westfalen: een oudere man, die Merkel steunde tijdens de vluchtelingencrisis.

‘Er is dus geen vrouw onder de mogelijke kandidaten. Er wordt nu de grap gemaakt: is de CDU klaar voor een man aan het roer na bijna twintig jaar Merkel? Deze hele situatie is wel een tegenslag voor Merkel, die AKK als haar grote opvolger zag.’

Om terug te komen op de AfD: maken de Duitsers zich écht zorgen dat deze partij mainstream wordt?

‘Er is angst voor de AfD. Maar er is geen panische angst dat deze partij ooit gaat meeregeren. Niet met de AfD samenwerken, is een fundament geworden van de Duitse politiek. Wel zijn mensen bezorgd dat partijen als de CDU en de liberale FDP ideeën van de AfD om opportunistische redenen gaan overnemen. Dat de bakens worden verzet en het ideeëngoed van de AfD deels wordt omarmd. Die angst is groter dan de angst voor de AfD zelf. ’