Volgens experts is het slechts een kwestie van tijd voordat het coronavirus ook ons land bereikt. Wat weten we over het virus? Een korte, hernieuwde kennismaking met de ziekte uit Wuhan.

De ziekte

Het begint zo’n twee dagen tot zelfs twee weken na de besmetting en het voelt als een griepje. Een diepe, hardnekkige hoest. Keelpijn. Uw temperatuur loopt op als uw lichaam probeert de indringer weg te koken. Zeldzamer zijn hoofdpijn, diarree en het ophoesten van bloed en slijm. En natuurlijk voelt u zich moe en lusteloos, door al die heisa binnenin.

Ruim acht op de tien keer, blijkt uit de voorlopige cijfers, blijft het daarbij en zal de ziekte vanzelf weer wegebben. Hoelang dat duurt, verschilt uiteraard per persoon, maar denk aan een dag of vijf, gevolgd door nog wat dagen landerig in bed liggen tot u weer de oude bent.

Maar in sommige gevallen, en dan vooral bij 60-plussers, wordt het erger en erger. Steeds meer benauwdheid. Meer koorts. Longontsteking. Er kan ‘ARDS’ optreden, ‘acute respiratory distress syndrome’, een ernstige complicatie waarbij de longen zich vullen met vocht en ontstekingsafval.

Totdat, bij naar schatting ongeveer één op de honderd mensen, de ziekte zo erg is dat organen beginnen uit te vallen en het lichaam het begeeft. Tegen de drieduizend mensen zijn volgens de laatste telling aan de ziekte overleden, veelal ouderen en mensen die al ernstig verzwakt waren toen het virus toesloeg. ‘Het is de vraag of deze mensen dóór of met het virus overlijden’, zegt hoogleraar moleculaire virologie Eric Snijder (LUMC).

Helemaal veilig zijn jongeren overigens niet. Naar schatting een op de vijf keer is het slachtoffer jonger dan 60, blijkt uit de – nog altijd zeer voorlopige – cijfers.

Het virus

Daar. Die kleine, ronde korreltjes op de microscoopfoto: dat zijn ze. Kleiner dan een cel, kleiner dan een bacterie. Neem een millimeter, hak die in honderd stukjes, en hak een van die stukjes nogmaals in honderd. Zo klein is het coronavirus uit China.

‘Coronavirus’, vanwege die vage krans die je eromheen ziet. Dat zijn de ‘spikes’, kleine, paddestoelachtige eiwitten waarmee het virus zijn omgeving aftast, op zoek naar een cel om zich chemisch aan vast te zuigen.

Het nieuwe virus is directe familie van een groep vleermuizenvirussen waaruit vijftien jaar geleden ook opeens het sarsvirus evolueerde. Wat verderop in de stamboom zit het mersvirus, een griezelig vleermuizenvirus dat dromedarissen besmet en van daaruit geregeld mensen infecteert. Van hen gaat een op de drie dood, uitzonderlijk veel. Maar het nieuwe coronavirus is ook een verre neef van vier goeiige verkoudheidsvirussen, die al eeuwen rondgaan, van snotneus naar snotneus. Om maar aan te geven: een veelzijdig gezelschap, die coronavirussen.

En tja, de naam van het virus is nog wel een dingetje. Het naar zijn geboorteplaats Wuhan noemen lag politiek gevoelig: welke stad wil er nou een dodelijk virus naar zich vernoemd krijgen? Virologen hebben het daarom omzichtig over ‘SARS-CoV-2′, om aan te geven dat het hier eigenlijk gaat om sarsvirus de tweede.

Maar we mogen ook best ‘coronavirus’ zeggen. Hét coronavirus, waarover iedereen het heeft. Of covidvirus, naar de longziekte ‘covid-19’, de officiële naam van de ziekte die het coronavirus veroorzaakt.

Dossier Een mondkapje tegen besmetting? Dat is eigenlijk zinloos. En hoe werd cruiseschip Diamond Princess één grote ziekenboeg? Lees hier alles wat we eerder schreven over het coronavirus.

De besmetting

Het is eigenlijk niet meer dan een briefje, zo’n virus. Een genetische instructie: als je dit leest, kopieer mij. Die opdracht, in chemische codetaal geschreven op een soort opengeritste sliert dna die rna heet, injecteert het virus in de cel. Waarna de cel de boodschap leest, braaf nieuwe virusdeeltjes aanmaakt – tot hij er letterlijk aan kapotgaat.

Het virus is op z’n best wat dieper in de luchtweg. Daar zitten cellen met op hun oppervlak een dopje genaamd ‘Ace-2’, waarop de uitsteeksels van het virus het beste passen. Eenmaal vastgezogen, spuit hij zijn boodschappenbriefje naar binnen.

Het covidvirus kan aardig van mens naar mens springen. Een patiënt kan gemiddeld zo’n twee tot drie andere mensen besmetten, schatten virologen. Via onzichtbaar kleine slijmdruppeltjes die de patiënt uit de longen lanceert bij het hoesten. Via handen die zulke druppeltjes opvangen. Of via gladde contactoppervlakken zoals deurkrukken en kranen, waarop de virusdeeltjes nog dagen kunnen blijven leven.

Handen wassen dus! En gezelschap van een patiënt mijden. Of een mondkapje opzetten, of wacht, dat heeft bij huis-tuin-en-keukengebruik eigenlijk weinig zin. (SCROL NAAR BENEDEN)

Lastig is dat het virus zich ook kan verspreiden vanuit mensen die nog niet zo erg ziek zijn, en die dus gewoon nog rondlopen. Dat maakt covid een stuk lastiger op te sporen dan sars, waar je de virusverspreiders tenminste nog kon herkennen aan het feit dat ze ziek waren. Bovendien lijken sommige patiënten veel beter te zijn in het doorgeven van de ziekte dan andere, om redenen die wetenschappers niet goed begrijpen. In Zuid-Korea besmette een 61-jarige vrouw bijvoorbeeld meer dan 300 anderen.

Liveblog Volg hier al het laatste nieuws over de verspreiding van het virus.

De behandeling

De behandeling verschilt per patiënt. Tegen een virus bestaat geen medicijn: het enige wat erop zit, is het laten uitrazen, totdat het eigen immuunsysteem de juiste moleculaire ‘sleutel’ vindt om de virusdeeltjes vast te pakken en ze te doden.

Wat wel kan, is het lichaam een handje helpen met zijn innerlijke gevecht. Rust houden, goed drinken, eventueel de pijn stillen en de koorts dempen. En, bij de ziekste patiënten, de longen op gang houden met beademingsapparatuur.

Wetenschappers zijn hard op zoek naar medicijnen. Er zijn aanwijzingen dat interferon iets helpt, een middel dat het afweersysteem opjut, maar dat wel vervelende bijwerkingen heeft. Andere artsen proberen het met lopinavir en ritonavir, middelen tegen het hiv-virus, of met malariamedicijn chloroquine of het ebolamedicijn remdesivir.

Een vaccin zou natuurlijk het beste zijn. Maar een griepprik die beschermt tegen het nieuwe virus zal nog zeker maanden op zich laten wachten – en zelfs dat zou ongekend snel zijn. Bij een vaccin probeert men stukjes virus in te spuiten die net genoeg zijn om het afweersysteem op scherp te zetten: als je dit ziet, maak het dood.

Waarschijnlijk zal een vaccin, als het er komt, eerst worden ingezet voor zogeheten ‘ringbescherming’: zorgverleners en directe contacten krijgen de inenting, de wijde wereld nog even niet. En dan maar hopen dat het lukt het virus op die manier de pas af te snijden en het te smoren.

Het mondkapje als wapen tegen het coronavirus? Dat is eigenlijk zinloos

Verkeerd gebruik van mondkapjes vergroot de kans op besmetting met het coronavirus, waarschuwt het Rode Kruis dinsdag. Bert Niesters, hoofd van de sectie klinische virologie aan het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG), legt uit waarom mondkapjes vooral schijnveiligheid bieden.

Valt besmetting te voorkomen door een mondkapje te dragen?

‘In China en Italië duiken nu overal mondkapjes op in de vorm van papieren doekjes, die chirurgen in het ziekenhuis dragen tijdens operaties. Zij doen dit om de patiënt te beschermen tegen bacteriën. Deze mondkapjes zijn aan de zijkanten gewoon open, dus het houdt zeker geen virussen tegen. Ter bescherming tegen het coronavirus heeft het dus geen enkele zin. Dan kun je net zo goed een papieren zakdoek voor je mond houden.’

Hebben de geavanceerde modellen met filter wel nut?

‘Ook deze mondkapjes bieden eerder schijnveiligheid dan dat ze echt zullen helpen. Ze sluiten nooit helemaal aan op het gezicht. Bovendien: op het moment dat je uitademt, gaat de filter even open en ontstaat een gat. Als iemand in je omgeving net op dat moment hoest, kun je alsnog besmet raken. Het virus verspreidt zich via kleine druppeltjes. Mensen met een infectie scheiden meer druppeltjes uit dan gezonde mensen. Ze hoesten, ademen zwaarder, schrapen wat vaker hun keel. Vroeger riep je als iemand verkouden was: ‘Hand voor je mond!’ Dat moet je dus niet doen, want dan kun je het virus met je hand verspreiden. Het is beter om te hoesten in je elleboog en dan maar vaker je kleren te wassen.’

Is het wel verstandig om een mondkapje te dragen in besmet gebied, zoals het noorden van Italië?

‘Als je mij zou vragen of ik een mondkapje zou dragen als ik een symposium zou hebben in Milaan, dan is het antwoord: nee. Het enige nuttige aan het dragen ervan is dat je minder snel aan je gezicht komt. Uiteindelijk kun je jezelf het beste beschermen door geregeld je handen te wassen en oppervlakten die je vaak gebruikt, zoals een toetsenbord of telefoon, beter te desinfecteren. Maar het is onmogelijk om je helemaal te beschermen tegen virussen die van mens op mens gaan. Dit geldt ook voor de griep, die op eenzelfde manier wordt overgedragen en waar momenteel meer mensen aan overlijden dan aan het coronavirus. Het leven is wat dat betreft een groot risico, al zie ik vooralsnog weinig reden tot paniek.’

Stel: er wordt een besmet geval binnengebracht in het Universitair Medisch Centrum Groningen. Zal het personeel dan mondkapjes dragen?

‘We hebben zogeheten FFP2-maskers op voorraad, die de neus bedekken en goed aansluiten bij de mond. Deze maskers laten bijna geen virussen door. Je zou er eigenlijk ook nog een bril bij moeten dragen, want een virus kan via de traanbuizen het lichaam binnendringen.’

Heeft het wel zin dat besmette mensen mondkapjes dragen om hun omgeving te beschermen?

‘Er kunnen ook mensen zijn die het virus bij zich dragen zonder ziek te zijn, dus daar kun je je niet tegen beschermen. Mensen die echt ziek zijn, zitten in isolatie. Een mondkapje heeft dan geen zin. Het bemoeilijkt bovendien het ademen – iets waarmee zieke patiënten al extra moeite hebben. Ook voor gezonde mensen is het geen pretje om een mondkapje te dragen omdat het een stuk lastiger ademt dan in de open lucht. Na een paar uur ben je doodmoe. Dat ga je niet lang volhouden.’

10 MILJARD MONDKAPJES PER JAAR

China produceerde vorig jaar vijf miljard mondkapjes: goed voor de helft van de wereldproductie op dit gebied. Met de uitbraak van het coronavirus is de vraag rap toegenomen en draaien fabrieken overuren, alleen loopt de productie vanwege de vele restricties in het land ver achter. Grote bedrijven als Foxconn (die iPhones produceert) en autofabrikant BYD hebben aangekondigd zelf maskers te produceren voor hun Chinese personeel. Ook buiten China hebben fabrikanten – onder meer gevestigd in Tsjechië, Turkije, Taiwan en de Verenigde Staten – de productie van gezichtsmaskers flink opgeschroefd. De ruime winstmarges zijn aantrekkelijk voor fraudeurs: twee buitenlandse ondernemers hebben aangifte gedaan tegen een bedrijf in Purmerend nadat ze 1,2 miljoen euro betaalden voor mondkapjes die uiteindelijk nooit werden geleverd, meldt de NOS.